İzmir'in Tire ilçesinde, kültürel tarihinde önemli kilometre taşlarından biri olan sinemalar ne yazık ki artık birçoğumuzun anılarını süslüyor. Araştırmacı Yazar Yılmaz Göçmen, Tire'nin kültür hayatına 1930 yılında giren sinemaların günümüzde birer birer yok olduğunu belirterek, "Yazlık ve kışlık olmak üzere toplam 6 sinemamız vardı. Özellikle kışlık sinemaların mimarisi ve dekorasyonu büyüleyici bir güzelliğe sahipti" dedi.
HEY GİDİ GÜNLER...
Çocukluğumdan hatırlıyorum da televizyonun henüz hayatımıza girmediği yıllarda sinema ilçede tam bir tutkuydu. Gündüz seanslarında düzenlenen özel matinelerde kadınlar çocuklarıyla sinema salonlarını tıklım tıklım doldururdu. Türkan Şoray, Filiz Akın, Ayhan Işık, Cüneyt Arkın, Ediz Hun gibi dönemin sevilen sanatçılarının filmleri gözyaşları eşliğinde izlenirdi. Mendilsiz sinemaya gittiyseniz vay halinize. Kadınların gözleri ağlamaktan adeta kan çanağına dönerdi. Akşamları ise aileler sinemalara koşar Türk ve dünya sinemalarının en güzel aşk ve macera filmlerini burada büyük bir keyifle seyrederlerdi. Çocuklar, 5 dakika arayı bekler ve kendilerine uslu durma karşılığında söz verilen zencefilli gazozlarını büyük bir keyifle içerdi. Hafta sonları öğleden sonraları da çocuklara özel seanslar olurdu. Cüneyt Arkın'ın canlandırdığı en güzel "Battal Gazi" filmleri alkış kıyamet eşliğinde izlenirdi. Film aralarında çocuklar sinemaya getirdikleri "Teksas, Tom Miks, Zagor" gibi çizgi romanları ise birbirleriyle ya takas eder ya da satarlardı. Nerden baksanız çok güzel yıllardı... Bugün, belediyenin işlettiği "Şehir sineması" dışında ne yazık ki tarihi sinemaların yerinde yeller esiyor. Bazılarının binaları atıl şekilde dururken bazıları ise çoktan yıkılmış... Tire'nin köklü sinema tarihini Araştırmacı Yazar Yılmaz Göçmen'e sorduk. Tire'de yazlık ve kışlık olarak yıllarca hizmet veren 3 sinema olduğunu belirten Göçmen, anılarındaki ışıltılı sinema yıllarını Yeni Asır okuyucuları için anlattı.
KÖMÜRLÜ MAKİNELER
"Şehir, Altunuç ve Küçük sinemalar Tire'nin tarihine damga vuran sinemalardır. İlk sinema 1930 yılında açılan kışlık sinemaydı. Bu sinema, eski ahşap tabanlı eski bir tütün deposuydu. İlk işletmecisi Hamit Ağa adında biriydi. Sinemaya Türk Ocağı caddesindeki kapısından girilirdi. Sahnenin önünde Rumlardan kalma ve hiçbir zaman akordu olmayan bir piyano bulunurdu. Hamit ağa, tek parmakla piyanoyu çalmaya çalışırdı. Filmler sessizdi, Hamit Ağa'nın sözde çalmaya çalıştığı 'Viyana Vals'lerinden" bozma şarkılarıyla ruh! bulmaya çalışıyordu. O da ne yazık ki gürültüden öteye geçemiyordu. Sinemanın girişinde ise oynatılan filmlerin isimlerin bulunduğu afişler nişastalı kâğıtlarla yapıştırılırdı. Bir de sinemanın daimi reklamcısı "Çingene Salih efendi" vardı. Salih efendi, her akşam sinema önünde elindeki çanla boğazı yırtılırcasına bağırırdı. "Em sinema, em tiyatro, aydi duhuliye (içeriye giriş) 100 para... Salih efendi ne kadar uğraşırsa uğraşsın "H" harflerini bir türlü söyleyemezdi. Koltuklu yerler erken gelenler içindi. Koltuk dediği de tahta sandalyelerdi. Salon dolup da ayakta kalanlar altlarına serdikleri mendillerin üzerine oturup filmin tadını çıkarırlardı. Sinema makineleri kömürlüydü. Salonların aydınlatması ise pompalı gaz lambalarıyla yapılırdı."
YENİ SALONLAR YAPILDI
"Bir süre sonra Hamit Ağa'nın tütün deposundan bozma sineması Tire'ye yetmez oldu. Türk Ocağı yöneticilerinin gayreti ile yeni bir sinema yapılmasına karar verildi. Kız Meslek Lisesi ve İsmail Taşlıoğlu caddesinin arasındaki bahçeye yazlık sinema yapıldı. Böylece Tire'nin ilk yazlık sineması hizmete girdi. Etrafında ise tarlalar vardı. Mahallenin afacanları zaman zaman tarlaların arasından sinemayı taş yağmuruna tutardı. Karanlığın içinden gelen taşlar artık kimin başına denk gelirse..." "Ardından Yıldız meydanına görkemli modern bir sinema yaptırıldı. Türkiye'de inşa edilen ilk modern sinema binalarından biriydi. Planı Avusturya'da bir sinema binasından kopyalanmıştı. Bulgar ustalar binayı inşa etti. Sinema dönemin hükümeti tarafından yaptırılmıştı. Balkon 80 salon ise 400 kişi alıyordu ve anfi tiyatro şeklinde inşa edilmişti. 1951'de Halkevleri'nin kapatılmasıyla birlikte sinema Tire Belediyesi'ne devredildi. Kışlık Şehir sineması bir tarihe tanıklık etti. Başta, Muhlis Sabahattin, Muhsin Ertuğrul, Sadi Tek, Avni Dilligil, Muammer Karaca, Cahit Irgat, Cahide Sonku, Vahi Öz, Nejat Uygur, Toto Karaca ve daha nice ünlü aktör ve aktrisler bu sinemanın sahnesini paylaştı."
İLK GÖSTERİM TİRE'DE
Gerçek anlamda ilk yazlık sinema "Yapİşlet- Devret" modeliyle 1950 yılında "Altunuç" adıyla inşa edildi. Sahibi, Selahattin Altunuç adlı İzmirli bir işadamıydı. Hemen ardından da 1951'de kışlık "Altınuç" sineması hizmete girdi. Bugünkü Şehir merkezinin olduğu alana da yazlık "Şehir sineması" yaptırıldı. Planını ise Tire tarihine damga vurmuş sanatçılardan Seha Gidel çizdi. Gidel, sinemanın dekorunu da üstlendi. 1966'da Tire'yi ziyaret eden Süleyman Demirel sinemaya hayran kaldı. "Planlayanı da, yapanı da, yaptıranı da yürekten tebrik ediyorum" dedi. "Küçük sinemanın" kışlığı Akyol Caddesinde, yazlığı ise bugünkü 4 Eylül Stadyumu'nun hemen yanı başındaki alandaydı. İlçede sinema ve film kültürü o kadar gelişmişti ki, İzmir'de bile gösterime girmeyen Türk ve dünya sinemasından öncü filmleri ilk önce Tire'de gösterime girerdi."
ANILARDA KALDI
Daha sonra televizyonun hayatımıza girmesiyle ne yazık ki Tire'de de sinema salonları da bir bir kapandı. Onlar küçük dünyamızın sınırlarını kaldıran ve bize hayal kurmayı öğreten harika salonlardı... Tire'deki sinema kültürüne emeği geçen biletçisinden, afişçisine, makinistine ve işyeri sahiplerine kadar herkese sonsuz teşekkürler...
