500 yıllık geçmişiyle Osmanlı'dan günümüze uzanan tarihi Beledi Dokuma'sı adata zamana meydan okuyor. Coğrafi işarete sahip "Beledi Dokuma" günümüzde giyim başta olmak terlik, kravat, şal, masa ve sehpa örtüleri gibi hayatın içinde yer alan yeni yeni ürünlerde hayat buluyor. Bir dokuma düşünün ki tam 500 yıllık geçmişe sahip olsun. Köklü kültürel geçmişe sahip Tire'de, Osmanlı'dan günümüze uzanan tarihi Beledi Dokuma'sı adata zamana meydan okuyor. Tire Ticaret Odası'nın girişimleriyle coğrafi işarete sahip "Beledi Dokuma" günümüzde giyim başta olmak terlik, kravat, şal, masa ve sehpa örtüleri gibi hayatın içinde yer alan yeni yeni ürünlerde hayat buluyor. Saim Bayrı adlı usta 88 yaşında vefat edinceye kadar dokumanın ilçedeki son temsilcisi olarak uzun yıllar tek başına mücadelesini sürdürdü.
DOKUMACILIĞIN MERKEZİ
2004-2009 yılları arasında görev yapan Belediye Başkanı Sıtkı İçelli döneminde Beledi dokumayı tekrar dünyaya tanıtma fırsatı yakalayan Bayrı, mesleğinin tüm inceliklerini kalfası Ethem Tıpırdık'a öğretti. Kalfa Tıpırdık, ustasının izinden gitse de 2019 yılında yakalandığı amansız hastalığa yenik düştü. Bayrı, be kez Jakarlı dokumanın atası olarak bilinen Beledi dokumayı aile fertlerine öğretti. Kızı ve torunu beledi dokumayı ilmek ilmek hafızalarına kazıdı. Bayrı ailesinin 5'nci kuşak temsilcisi ve aynı zamanda Saim Bayrı'nın torunu Nurefşan Yaykal, Tire Ticaret Odası ve KOSGEB desteğiyle Beledi dokumaya yeniden can verdi. Daha düne kadar yok olmaya yüz tutan kültürel mirasımız gelecek kuşaklara aktarıldı. Osmanlı İmparatorluğu'nun, dutluklarıyla ve ipekçiliğiyle meşhur şehri Tire, aynı zamanda dokumacılık merkezlerinden de biriydi. 1500'lü yıllarda geliştirilen bir tezgahta Beledi Dokuma keşfedildi. Bu tezgahtan çıkan kumaşlarla, Osmanlı'nın ve Avrupa'nın sarayları giydirildi. Yeniçeri Ocağı'nın iç zıbınlıkları (gömleklerini) dikildi. Evlerde giysiler, perdeler, divan ve yatak örtüleri Beledi'den hazırlandı. Zamanla Beledi Dokuma'yı öğrenen Bursa, ahilik bayraklarını bu kumaştan üretti. Dünyadaki Jakarlı dokumanın atası sayılan Beledi Dokuması, Tire'de 16'ncı yüzyıldan bu yana üretiliyor.
BELEDİ DOKUMA NEDİR?
BELEDİ dokuması, diğer kumaş dokumalardan farklı olarak iki kat dokunur, çift yönlüdür. Beledi dokuma tezgâhındaki 'çerçeve, maymuncuk ve perdahta' adı verilen üç temel bölüm dokumanın özgün desenlerini oluşturmayı sağlar. Bu üçlü sistemi aynı anda koordine ederek, dokuma desenini ve yüzeyini doğru biçimde oluşturmak için uzun süreli bir deneyime sahip olmak gerekir. Dokumada, doğal yöntemlerle üretilen kök boyalarla boyanıp renklendirilen pamuklu, yünlü ve ipekli ipler kullanılır. Rivayet o ki, bu işin ilk ustası, bir gün kendi geliştirdiği tezgâhı çalıştıramıyor. Mekiği atınca bir türlü öbür tarafa geçiremiyor. Oğlunu çağırıyor. Babacan bir tavırla "Velet oğlan, ben bu tezgâhı sıfırdan yaptım ama bir türlü çalıştıramıyorum. Gel bir bakıver hele" diyor. Çevresinde son derece zeki biri olarak tanınan ustanın küçük oğlu babasının yaptığı tezgaha iki minik çubuk ekliyor ve tezgâh çalışır hale geliyor. Hikaye bu ya, o günden sonra "Veledi" olarak anılan dokuma türü, zamanla "Beledi" ye dönüşüyor. Beledi dokumanın en önemli özellikleri, kumaşın iki yüzünün de dokunması ve çift taraflı kullanılabilmesidir. 60 cm enindeki dokuma tezgâhında, kumaşın boyunun uzatılmasıyla sınırsız sayıda desen oluşturulabilir.
