Tarih boyunca bazı şehirler, medeniyetlerin gelişiminde ve insanlık tarihinin şekillenmesinde önemli rol oynadı. Kütahya sınırları içerisinde yer alan Aizanoi Antik Kenti de ticari, sosyal ve coğrafi özellikleriyle öne çıkan merkezlerden biri olarak kabul ediliyor. Antik kent, dünyanın ilk ticaret borsasına ev sahipliği yapmasıyla da dikkat çekiyor. Anadolu'nun en önemli ticaret merkezlerinden biri olan Aizanoi, sahip olduğu mimari yapıları ve tarihi kalıntılarıyla dünyanın dört bir yanından ilgi görüyor. Antik kentte satılan ürünlerin ulaşabileceği en yüksek fiyatlar belirlenirken, enflasyonla mücadele kapsamında uygulanan ücret düzenlemeleri de burada yapılıyordu.
STRATEJİK BİR KONUMDA
Aizanoi Antik Kenti, Kütahya'nın Çavdarhisar ilçesinde, il merkezinin yaklaşık 48 kilometre güneybatısında bulunuyor. Gediz, Porsuk ve Koca Su gibi akarsularla çevrili olan kent, yaklaşık bin metre rakıma sahip bir plato üzerine kuruldu. Stratejik konumu nedeniyle kent, tarih boyunca önemli bir çekim merkezi oldu. Pergamon ve Bithynia krallıkları arasında yüzyıllarca süren mücadelelerin temel nedenlerinden biri de Aizanoi'nin kontrolünü ele geçirmekti. Aizanoi, ilk kez 1824 yılında keşfedildi. 19. yüzyıl boyunca birçok Avrupalı araştırmacı ve arkeolog bölgeyi ziyaret etti. İlk kazı çalışmaları 1926 yılında başladı. Ancak antik kentin kaderini değiştiren gelişme 1970 yılında yaşandı. Gediz depreminde yıkılan bir caminin altında yapılan incelemelerde, günümüz finans sisteminin ilk örneklerinden biri olarak kabul edilen Macellum'un kalıntılarına ulaşıldı. Bu yapı, dünyanın ilk ticaret borsası olarak değerlendiriliyor.
ENFLASYONA KARŞI ÖNLEMLER
Macellum'un ortaya çıkarılmasının ardından Aizanoi dünya çapında ilgi görmeye başladı. Kazı çalışmaları hız kazandı ve uzun yıllar boyunca Alman Arkeoloji Enstitüsü tarafından yürütüldü. 2011 yılından itibaren ise Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın izniyle kazı ve araştırma çalışmaları, Pamukkale Üniversitesi Arkeoloji Bölümü adına Prof. Dr. Elif Özer başkanlığındaki ekip tarafından sürdürülüyor. Aizanoi, 2012 yılında UNESCO Dünya Kültürel Miras Geçici Listesi'ne dahil edildi. Macellum, ortasında yuvarlak bir yapının bulunduğu dairesel planlı bir ticaret alanı olarak biliniyor. Yapının çevresinde dönemin lüks tüketim ürünlerinin satıldığı dükkânlar yer alıyordu. Macellum'u sıradan bir pazar yerinden ayıran en önemli özellik ise duvarlarında bulunan yazıtlar oldu. Bu yazıtlarda ürünlerin satılabileceği azami fiyatlar belirtilirken, Roma İmparatoru Diocletianus'un enflasyonla mücadele amacıyla belirlediği ücret tarifeleri de yer alıyordu.
GELİŞMİŞ YOL SİSTEMLERİ
Aizanoi, yalnızca Macellum ile değil, Anadolu'nun en iyi korunmuş Zeus Tapınağı ile de tanınıyor. M.S. 1. ve 2. yüzyıllar arasında inşa edilen tapınak, 120 İon ve 4 Korint sütunuyla dikkat çekiyor. Tapınağın galeri duvarlarında İmparator Hadrianus'u öven yazıtlar bulunuyor. Tapınak çevresinde ortaya çıkarılan ve M.Ö. 2000'li yıllara tarihlenen seramikler ise Aizanoi'nin çok daha eski dönemlerden beri yerleşim alanı olarak kullanıldığını gösteriyor. M.Ö. 1. yüzyıldan itibaren Roma egemenliğinde önemli bir gelişim gösteren kent, dönemin en gelişmiş yol ağlarından birine sahipti. Bu sistemin ana güzergâhını, yaklaşık 450 metre uzunluğunda olduğu düşünülen Sütunlu Cadde oluşturuyordu. Artemis Tapınağı'ndan getirilen sütunlarla düzenlenen cadde, doğrudan Macellum'a, yani kentin ticaret merkezine ulaşıyordu.
ROMA KÖPRÜSÜ HALA KULLANILIYOR
Aizanoi'de ayrıca yaklaşık 15 bin kişi kapasiteli tiyatro ve stadyum bulunuyordu. Bu yapıların önemli bölümleri günümüze kadar ulaşmayı başardı. Kentin dayanıklılığını gösteren en dikkat çekici yapılardan biri ise antik dönemde Penkalas olarak adlandırılan Koca Çay üzerindeki Roma Köprüsü. Aradan geçen yüzyıllara ve çok sayıda depreme rağmen ayakta kalan köprü, günümüzde de kullanılmaya devam ediMacellum'u sıradan bir pazar yor.
