İnsanlık güvercinlerin inanılmaz yön bulma yeteneğine yüzyıllardır hayranlık duyuyor. Binlerce kilometre uzağa götürülen posta güvercinlerinin hiçbir harita olmadan yuvalarına geri dönebilmesi bilim dünyasının en büyük doğa bilmecelerinden biri olarak kabul ediliyordu. Şimdi ise araştırmacılar bu gizemin çözümüne hiç beklenmeyen bir noktadan yaklaşmış olabilir. Bonn Üniversitesi ve Max Planck Hayvan Davranışları Enstitüsünden araştırmacılar, posta güvercinlerinin yön bulma mekanizmasını ortaya çıkardı. Kuşlar yollarını karaciğerlerindeki demir yüklü bağışıklık hücreleri sayesinde buluyor. Almanya'nın Radolfzell ve Konstanz bölgelerindeki 19 kilometrelik bir rotada gerçekleştirilen testlerde titreşimli örnek manyetometrisi ile karaciğerdeki manyetik özellikleri saptayan ve ardından "clodronate" maddesiyle bu hücreleri geçici olarak temizleyen araştırmacılar, GPS cihazlarıyla takip ettikleri güvercinlerin güneşsiz havalarda yönlerini tamamen kaybettiklerini gözlemledi.
YÜZYILLARDIR SÜREN GİZEM
Öne çıkan fikirlerden biri, gözlerindeki proteinlerin manyetik alanlarda reaksiyona girmesiydi, bilim insanları "kuantum etkisi" olarak adlandırılan bu durumun tam olarak nasıl devreye girdiğini kanıtlayamadı. Yarasa ve köpekbalığı gibi Dünya'nın manyetizmasını kullanarak yönlerini bulan diğer hayvanlar, bu proteinlerden yoksun olduğundan fikir kabul görmemişti. Bonn Üniversitesinden hücre biyoloğu Clivia Lisowski, daha önce manyetik algılamayla ilişkilendirilen kuşların gaga ve gözlerindeki hücrelerin yanı sıra, kırmızı kan hücrelerini işleyen dalak ve karaciğerdeki hücrelerin manyetik olup olmadığını kontrol etti. Güvercinin karaciğerindeki makrofajların manyetik kolonlara yapıştığını buldu. Bilim insanları, karaciğerin içinde, organın sinir ağının yakınında demirle dolu milyonlarca beyaz kan hücresi buldu ve bu da hücrelerin, Dünya'nın manyetik alanına dayanarak beyne hangi yöne gitmesi gerektiğini söyleyebileceğini düşündürdü. Kuşlar rehber olarak güneşi tercih ettiklerinden ve manyetik alanı son çare olarak kullandıkları için araştırmacılar, makrofajların rolünü ortaya çıkarmak amacıyla kapalı bir gün seçti.
YOLLARINI KAYBETTİLER
Araştırmacılar deneyden 24 saat önce, 34 posta güvercininin yarısına makrofajları etkisiz hale getiren bir ilaç uyguladı. Güvercinleri 19 kilometre uzağa götürdü ve sırtlarına GPS takip cihazları takarak serbest bıraktı. Makrofajlarına müdahale edilmeyen güvercinler 70 dakika içinde yuvalarına ulaştı. Makrofajlarına müdahale edilen güvercinler yönlerini bulamadı ve ertesi gün güneş açana kadar yuvalarına dönmeyi başaramadı.
