Beslenme ve Diyet Uzmanı Mehlika Öktem diyor ki...
Son yıllarda kafelerde, sosyal medyada ve sağlıklı yaşam önerilerinde adını en sık duyduğumuz içeceklerden biri hiç kuşkusuz matcha. Kimisi güne daha enerjik başlamak için tercih ediyor, kimisi kilo vermeye yardımcı olduğunu düşünüyor, kimisi ise güçlü antioksidan içeriği sayesinde hastalıklardan koruduğuna inanıyor. Üstelik artık yalnızca çay olarak değil; latte, smoothie, dondurma ve tatlı tariflerinde de sıkça karşımıza çıkıyor. Peki son yılların bu kadar popüler içeceği gerçekten anlatıldığı kadar faydalı mı? Matcha'yı diğer yeşil çaylardan ayıran özellik ne? Bilimsel çalışmalar matcha hakkında bize neler söylüyor?
JAPONYA'YA ÖZGÜ BİR ÇAY
Matcha, Japonya'ya özgü geleneksel bir toz yeşil çaydır. Ancak onu diğer yeşil çaylardan ayıran en önemli özellik yalnızca hazırlanış şekli değildir. Matcha üretiminde çay bitkileri hasattan yaklaşık üç-dört hafta önce gölgede yetiştirilir. Bu özel yetiştirme yöntemi, bitkinin daha fazla klorofil, L-teanin, kafein ve antioksidan bileşik üretmesini sağlar. Bir diğer önemli fark ise tüketim şeklidir. Normal yeşil çay hazırlkları ince bir toz haline getirilir ve suyla tamamen karıştırılarak tüketilir. Böylece yalnızca çayın özütü değil, yaprağın tamamı tüketilmiş olur. Bu nedenle matcha, birçok biyoaktif bileşiği diğer yeşil çay türlerine göre daha yoğun miktarda sağlayabilir.
NEDEN BU KADAR POPÜLER OLDU?
Matcha'nın popülerleşmesinin en önemli nedenlerinden biri içerdiği yüksek antioksidan miktarıdır. Antioksidanlar, vücutta normal metabolizma sırasında oluşan ve hücrelere zarar verebilen serbest radikallerle savaşan doğal bileşiklerdir. Serbest radikallerin uzun süre yüksek düzeyde bulunması; yaşlanma sürecinin hızlanması, kalp-damar hastalıkları, diyabet ve bazı kanser türleri gibi birçok kronik hastalıkla ilişkilendirilmektedir. Matcha ise özellikle kateşin adı verilen güçlü antioksidanlar bakımından oldukça zengindir. Bunlar arasında en dikkat çeken bileşik ise epigallokateşin gallat (EGCG) olarak bilinir. Bilimsel çalışmalar, matchanın sağlık üzerindeki olumlu etkilerinin büyük bölümünün bu bileşikten kaynaklandığını göstermektedir.
İÇİNDEKİ GÜÇLÜ BİLEŞENLER
Matcha yalnızca kateşinlerden ibaret değildir. İçeriğinde insan sağlığını destekleyebilecek birçok farklı biyoaktif bileşik bulunur. Bunlardan biri L-teanin adlı amino asittir. L-teanin, rahatlama hissini desteklerken aynı zamanda dikkat ve odaklanmayı artırabilmektedir. İlginç olan ise bu etkinin, matchada doğal olarak bulunan kafein ile birlikte daha belirgin hale gelmesidir. Bu nedenle birçok kişi kahveye kıyasla matcha tükettikten sonra daha dengeli bir enerji ve zihinsel uyanıklık hissettiğini ifade etmektedir. Matcha ayrıca C vitamini, klorofil, rutin, kuersetin ve klorojenik asit gibi farklı antioksidan bileşikleri de içerir. Bu maddelerin bağışıklık sisteminin desteklenmesi, iltihaplanmanın azaltılması ve hücrelerin oksidatif stresten korunmasında rol oynadığı düşünülmektedir.
METABOLİZMAYA ETKİLERİ
Son yıllarda yapılan çalışmalar, matchanın karbonhidrat metabolizması üzerinde de olumlu etkiler gösterebileceğini düşündürmektedir. Özellikle EGCG'nin nişastanın sindirimini yavaşlatabileceği, glikozun bağırsaklardan emilimini azaltabileceği ve insülin duyarlılığını artırabileceği bildirilmektedir. Bu mekanizmalar sayesinde yemeklerden sonra kan şekerindeki ani yükselmelerin azaltılmasına katkı sağlayabilir. Ancak bu sonuçlar, diyabet tedavisinde matchanın tek başına yeterli olduğu anlamına gelmez. Sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve hekim tarafından önerilen tedavi her zaman temel yaklaşım olmaya devam etmektedir.
BEYİN SAĞLIĞINA KATKISI
Matcha denildiğinde akla ilk gelen özelliklerden biri de zihinsel performans üzerindeki etkileridir. İçerdiği L-teanin ve kafeinbirlikte çalışarak dikkat, odaklanma vebilişsel performansı destekleyebilir. Bazı çalışmalar düzenli yeşil çay tüketiminin yaşla birlikte görülen bilişsel gerilemeyi yavaşlatabileceğini ve Alzheimer gibi nörodejeneratif hastalıklara karşı koruyucu etkiler gösterebileceğini öne sürmektedir. Bu etkilerin temelinde yine EGCG'nin antioksidan ve antiinflamatuvar özelliklerinin yer aldığı düşünülmektedir. Ancak bu alandaki çalışmalar halen devam etmekte olup daha güçlü bilimsel kanıtlara ihtiyaç vardır.
DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER
Matcha sağlıklı bir içecek olsa da her besinde olduğu gibi aşırı tüketim doğru değildir. İçeriğinde doğal olarak kafein bulunduğuiçin fazla miktarda tüketildiğindeçarpıntı, uykusuzluk, huzursuzluk veyamide rahatsızlıklarına neden olabilir. Özellikle gebeler, emziren anneler, çocuklar ve kafeine duyarlılığı olan bireylerin tüketim miktarına dikkat etmeleri gerekir. Ayrıca piyasada satılan her matcha aynı kaliteye sahip değildir. Gerçek matcha, gölgede yetiştirilen çay yapraklarından üretilir ve canlı parlak yeşil renge sahiptir. Soluk veya sarıya dönük renkli ürünler kalite açısından daha düşük olabilir.
