İzmir Tire'de, halk arasında asırlardır yaşatılan Çal Dede mahyası bu yıl da şenlik havasında kutlandı. Yörede yaşayan Horasan erenlerinden Çal Dede anısına düzenlenen geleneksel mahya töreninde 800 yıllık Yörük ve Türkmen geleneği bir kez daha hayat buldu. Aydın il sınırına yakın Dibekçi köyünde köy sakinlerinin asırlardır yaşattığı gelenek bu yıl görkemli kutlamalara sahne oldu. Kutlamalara katılan binlerce kişiye Çal dede hayrına yemek ikram edilerek, mevlit okutuldu. Çeşitli yaş kategorilerinde düzenlenen yağlı güreşlerde ise pehlivanlar er meydanına çıktı.
TÜRKMEN- YÖRÜK BULUŞMASI
Etkinliğe, Tire Kaymakamı Mesut Yakuta, Belediye Başkanı Hayati Okuroğlu, İlçe Jandarma Komutanı Üsteğmen Mehmet Mustafa Güven, İlçe Emniyet Müdürü Nafi Emre Uçar, siyasi parti temsilcileri, mahalle muhtarları, Yörük ve Türkmen derneklerinin temsilcileri ile çok sayıda vatandaş katıldı. Yaklaşık bin 400 metre rakımda gerçekleştirilen mahya, yalnızca dini ve kültürel bir gelenek olmanın ötesine geçerek geniş katılımlı bir Yörük- Türkmen buluşmasına dönüştü.
HORASAN ERENİ
Horasan erenlerinden biri olduğu kabul edilen Çal Dede'nin bölgede yaşadığı ve burada vefat ettiği rivayet ediliyor. Çal Dede adı altında imece usulü gerçekleştirilen mahya geleneği ise yaklaşık 800 yıldır her yıl ağustos ayının ilk günlerinde düzenleniyor. Kuşaktan kuşağa aktarılan gelenek, bölge halkının dayanışmasını güçlendirirken Yörük ve Türkmen kültürünün gelecek nesillere taşınmasına da büyük katkı sağlıyor.
İLGİ HER GEÇEN YIL ARTIYOR
Çal Dede mahyasına ilgi özellikle 2000'li yıllardan sonra bir hayli arttı. Bir dönem sadece köy halkı tarafından küçük ölçüde şenlikler düzenlendiği belirtiliyor. Ancak 2000'li yıllardan sonra siyasi parti temsilcileri, dernekler, sevil toplum kuruluşları ve devlet erkânının etkinliklerde yer alması kutlamaların boyutunu tanınırlık ve bilinirlik açısından başka bir seviyeye taşıdı. Çal Dede mahyasının en önemli önemli özelliklerinden biri de şenliklerin giderleri ve hazırlıklarının imece usulü yapılması.
KADIN- ERKEK DAYANIŞMASI
Özellikle, yemeklerin hazırlanması aşamasında başta köy kadınları olmak üzere kızlı erkekli herkesin köy meydanında toplanarak görev bölümü gerçekleştiriliyor. Kadınlar şehriye çorbası, ekşili çoban salatası, nohutlu et ve keşkek gibi geleneksel yemekleri büyük bir özenle hazırlayıp misafirlerin gelmesini bekliyor. Çal Dede türbesinde edilen dualarla başlayan ve mevlit ile devam eden mahya geleneği toplu halde yenilen yemeğin ardından düzenlenen güreş gibi etkinliklerle adeta şenliğe dönüşüyor. Türk kültüründe Asya kökenli Ay Bayramı'nın Anadolu'daki yansıması olarak nitelendirilen bu şölen, yerel halkın kültürel mirasa olan bağlılığını da ortaya koymaktadır.
MAKAM MEZARI VAR
Mezarında yer alan kitabeye göre Çal Dede, Horasan Erenleri arasında yer almaktadır. Anadolu'nun fetih ve yerleşim sürecinde etkili olduğu düşünülen bu zat hakkında ne yazık ki kesin bilgi bulunmamaktadır. Çal Dede'nin adı yalnızca Tire ve yöresi ile sınırlı kalmamıştır. Anadolu'nun pek çok yerinde Çal Dede adıyla anılan yerleşimler ve makam mezarları bulunmaktadır. Bursa Gölecik'ten Bolu, Kastamonu, Şile, Kütahya, Manisa, Çanakkale, Aydın gibi birçok şehirde adına rastlanan bu zatın, önemli bir Türkmen boyunun lideri olması olasılığı güçlü şekilde öne çıkmaktadır. Bayındır'da Karapınar, Yusuflu, Elifli, Furunlu, Zeytinova köylerinde ve Tire'nin Osmancı ile Dibekçiler köylerinde Çal Dede adına ait olduğu düşünülen makam mezarları bulunmaktadır. Ayrıca Bozdağ bölgesinde eski Tekke köyü sınırları içindeki "Çal Dede Dağı" yerleşimi, bu yaygın inanç ve saygının bir başka örneğidir. Kültürel bellekte efsanevi bir şahsiyet haline gelen Çal Dede, resmi tarih kayıtlarında yer almasa da, halkın gönlünde, dağların doruklarında ve yüzyıllardır süren şölenlerde yaşamaya devam etmektedir. Özellikle kadınların yoğun katılım gösterdiği Çal Dede Şöleni, Anadolu'daki kültürel sürekliliğin ve dayanışmanın önemli örneklerinden biri olmayı sürdürüyor.
