Sosyal medya gençler üzerinde kusursuz güzellik baskısını arttırıyor. Yapılan araştırmalar, sosyal medyada idealize edilmiş görsellere (ince beden, pürüzsüz cilt, simetrik yüz hatları) maruz kalmanın beden memnuniyetsizliğini artırdığını ortaya koyuyor. Platformlarda yapılan sosyal karşılaştırmalar, gençlerin kendi görünüşlerini sürekli yetersiz bulmasına neden oluyor. Filtre ve düzenleme uygulamalarının yaygın kullanımı, gerçek görüntü ile dijital imaj arasında uçurum yaratıyor. Bu durum 'Snapchat dismorfisi' veya 'filtre dismorfisi' olarak adlandırılan bir eğilimi besliyor. Gençler, filtreyle düzenlenmiş hallerine benzemek için estetiğe başvuruyor.
SİVİLCE KRİZ SEBEBİ
Görünüş hedefli içeriklerin artmasıyla da birlikte özdeğerin fiziksel görünüme bağlanmasına yol açıyor. Onay alma ihtiyacı (beğeni ve yorum) güçlendikçe, gençler aynada ve fotoğraflarında kusur aramaya başlıyor. Bu süreçte kaygı, depresyon belirtileri ve sosyal çekilme riski yükseliyor. Erkek gençler arasında da 'looksmaxxing' gibi trendler yaygınlaşıyor, kaslı beden veya keskin çene hattı ideali, bazı riskli davranışları (aşırı spor, fazlaca takviye kullanımı) tetikleyebiliyor. Beden dismorfik bozukluğu (BDD), kişinin dış görünüşünde gerçekte olmayan veya çok hafif kusurlara takıntılı hale geldiği karakterize anlamına geliyor. Sosyal medya kullanımı, özellikle uzun süre ve görünüş hedefli içeriklerle, BDD belirtilerini artırabiliyor. Araştırmalar, internet ve sosyal medya bağımlılığı ile beden imajı kaygıları arasında anlamlı ilişki olduğunu ortaya koyuyor.
COSMETICOREXIA ETKİSİ
Gençler aynaya bakmaktan kaçıyor, sürekli kontrol edebiliyor veya sosyal ortamlardan uzaklaşabiliyor. Bu süreçte depresyon, kaygı bozuklukları ve yeme bozuklukları riski de yükselmeye başlıyor. Özdeğer yalnızca 'nasıl göründüğüne' bağlandığında, küçük bir sivilce veya algılanan asimetri bile büyük bir kriz haline gelebiliyor. Ergenlik dönemi kimlik ve özgüven gelişim aşamasında kritik olduğu için, bu baskılar uzun vadeli iz bırakabiliyor. Son yıllarda 'cosmeticorexia' olarak adlandırılan olgu dikkat çekiyor. Gençlerin hatta 8-14 yaş grubunun bile yetişkinlere yönelik aktif içerikli ürünleri yani retinol, glikolik asit, salisilik asit, yüksek doz C vitamini vb. ürünleri çok adımlı rutinlerde kullanıyorlar. TikTok ve benzeri platformlardaki '12 adımlı cilt bakımı' videoları, çocuk ve ergenleri gereksiz ve zararlı ürünlere yönlendirebiliyor. Genç cilt henüz tam gelişmemiş ve hassas bir ciltken bu ürünlerin katmanlı ve kontrolsüz kullanımı cilt bariyerini bozabiliyor, kızarıklık, soyulma, tahriş, kontakt dermatit, artmış güneş hassasiyeti ve hatta kimyasal yanık gibi hastalıklara yol açabiliyor. Mikrobiyom dengesinin bozulması, uzun vadede kronik hassasiyet ve akne alevlenmelerini tetikleyebiliyor. Düzenlenmemiş ve yüksek ağır metal içeren ürünler özellikle de açıcı/ beyazlatıcı kremler ek olarak toksik riskler taşıyor. Bunların arasında maddiyatın önemi de beliriyor. Pahalı ürün setleri aile bütçesini zorlarken, 'yeterince harcamıyorum' kaygısını besleyebiliyor. Bakım rutini zamanla kaygı azaltıcı bir rutine dönüşse de, aslında takıntıyı daha da güçlendiriyor.
ESTETİK YAŞI 15'E DÜŞTÜ
Estetik taleplerinin 15-16 yaşlara kadar düştüğü gözlemleniyor. Filtre etkisi, influencer kültüründe 'erken önlem al' söylemi, gençleri botoks, dolgu veya cerrahi işlemlere özendiriyor. Ancak sürekli müdahale arayışı, altta yatan beden algı sorununu çözmüyor aksine bu döngüyü güçlendiriyor. Özellikle de uzman olmayan kişilerce veya uygun olmayan koşullarda yapılan işlemler ise kalıcı hasar, enfeksiyon, asimetri ve benzeri daha fazla sorunlar ortaya çıkarıp tehlike saçmış durumda. 'İndirim' vaatleri bu riski daha da artırıyor. Çocuklarda dahil olmak üzere, cilt hasarı ve uzun vadeli hassasiyet, yeme bozuklukları ve sağlıksız diyet/egzersiz alışkanlıkları, okul başarısında düşüş, uyku sorunları, steroid veya kontrolsüz takviye kullanımı özellikle erkek gençlerde kas dismorfisiyle bağlantılı, özsaygının çevre onayına bağlanması ve sosyal izolasyon oluşturmaya devam ediyor. Özellikle, ergenlerde yeme bozukluğu risk göstergeleri de yükselmiş durumda.
ÖZDEĞER FARKINDALIĞI YARATILMALI
Gençlerın, gördükleri içeriklerin büyük ölçüde kurgusal, filtrelenmiş ve ticari olduğunu anlaması gerekiyor. Özbenliği yalnızca görünüme değil, kişilik özelliklerine, becerilere, ilişkilere ve ahlaki değerlere dayandırmak önemli. Ebeveynler kendi beden ve yaşlanma söylemlerine dikkat etmeli, 'çok güzelsin' yerine çaba, yaratıcılık ve karakteri öven dil öne çıkarılmalı. Aşırı bakım, erken yaştan makyaj yapmaya başlamak, sosyal çekilme, yeme alışkanlıklarında bozulma gibi belirtiler görüldüğünde profesyonel destek sağlanmalı. Cilt bakımı konusunda yaşa uygun, basit yaklaşımlar tercih edilmeli. Aktif içerikli ürünler uzman yönlendirmesi haricinde kullanılmamalı. Gençlik ve güzellik, doğal süreçler fakat sosyal medyanın dayattığı 'sürekli genç ve kusursuz kal' baskısı ise hem bireysel ruh sağlığını hem de toplumsal değerleri zedeliyor. Gerçek özdeğer, ekrandaki filtrelenmiş maskelerde değil de insanın kendisiyle ve çevresiyle kurduğu sağlıklı ilişkide yatıyor.
