Sosyal güvenlik mevzuatımız çalışma hayatını düzenlerken hem işverenler hem de işçiler için önemli güvenceleri de düzenlemiş durumda. Çalışanların iş güvencesi anlamında çok önemli 4 ayrı koruma bulunuyor. Ancak bunlardan yararlanmak için bazı şartları da yerine getirmek lazım.
Çalışanlar hangi alanlarda güvenceye sahip?
Yasalarımız çalışanlar için iş güvencesini sağlayan, işten ayrıldıktan sonra hayatlarını idame ettirmelerini kolaylaştıran düzenlemeler içeriyor. Tazminatlar ve ödenekler bu kapsamda değerlendiriliyor.
İş güvencelerinden yararlanmak için süre var mı?
Bir çalışan işe başladıktan sonra kayıtlı olarak çalıştırılmak zorunda. Bu durum onun hem sağlık hem de iş güvenliği için yeterli sebep. Ancak özellikle tazminatlar konusunda en az 6 aylık bir çalışma süresi de isteniyor.
Tazminat güvencesi nasıl belirleniyor?
Çalışanlar 1 yılı doldurduklarında kıdem tazminatı hakkı kazanıyor. Böylece işverenin haksız uygulamalarıyla işinden olan bir çalışan biriken tazminatını alabiliyor. Bu anlamda çalışılan her yıl için 30 günlük brüt maaş kazanılıyor. Tazminat alabilmek için haklı nedenlerle istifa dışında işten kendi istek ve kusuru dışında çıkartılmış olmak gerekiyor.
İşçi kendisi ayrılırsa tazminat alamaz mı?
Genel anlamda alamıyor. Ancak bazı istisnalar var. Emekli olmak, askere gitmek, kadınlar için evlenmek ve emeklilik için yaş dışındaki şartları tamamlamak, belli şartlarda sağlık sebepleri bunlardan bazıları. Bu durumlarda istifa edenler de tazminat alabiliyor.
İhbar güvencesi nasıl uygulanıyor?
İhbar işten çıkartılan ya da kendisi ayrılan işçi için konulan bir süreyi ifade ediyor. İşveren sizi işten çıkartmışsa belli bir süre iş arama izni vermek zorunda. Bunu vermiyorsa parasını ödüyor. 6 aydan kısa çalışan için 2 hafta, 6 ay 1.5 yıl arası ise 4 hafta, 3 yıla kadar sürmüşse 6 hafta, 3 yılı geçmişse 8 hafta karşılığı para ödeniyor. İşçi kendisi ayrılırsa bu süreler kadar önceden bildirme zorunluluğu var. Bildirmez ise bu kez ihbar tazminatını işçi ödüyor.
Geri dönüş güvencesi kimler için geçerli?
İşçiyi koruyan en önemli haklardan birisi de işe geri dönüş. Bu işyerinde en az 6 ay çalışmış ve orada en az 30 işçi varsa çıkartılan kişi işine iade davası açabiliyor. İşten çıktıktan sonra bir ay içinde dava açma zorunluluğu var. Sebepsiz yere işten atılan birisi için geri dönüş kararı çıkıyor. İşveren 10 gün içinde başvuran işçisini 1 ay içinde geri almak zorunda. Almazsa 4 ile 8 brüt maaş arasında para ödüyor.
İşsizler için hangi haklar bulunuyor?
İşsiz kalanlar ihbar, kıdem, geri dönüş parası dışında işsizlik ücreti de alabiliyor. Son 3 yılda 600 gün ve son 4 ayda sigorta primleri yatan kişiler çalışma sürelerine göre işsizlik maaşı alıyor. İşsizlik maaşı brüt ücretin yüzde 40'ı kadar oluyor. Ama bir üst sınırı var. O da asgari ücretin yüzde 80'i. Maaş en fazla 10 ay ödeniyor.
İŞÇİNİN SORUMLULUĞU VAR
Çalışanların sorumlulukları yok mu?
Yasalarımız koruma altına aldığı çalışanlara da önemli sorumluluklar yüklüyor. Sadakat ve özen borcu: İşçi, iş sözleşmesi süresince işverenin haklı çıkarlarını gözetmekle ve işini özenle yapmakla yükümlüdür. Bu, işverenin itibarını zedeleyecek davranışlardan kaçınmayı kapsar. Ayrıca ekipmanları korumak zorundadır. Rekabet etmeme yükümlülüğü: İşçi, iş sözleşmesi devam ettiği sürece, işverenle rekabet oluşturacak faaliyetlerde bulunamaz.
Sır saklama yükümlülüğü: İşçi, işyeriyle ilgili öğrendiği ticari sırları veya gizli bilgileri, işverenin izni olmaksızın üçüncü kişilerle paylaşamaz.
İşverenin emir ve talimatlarına uyma: İşçi, işin güvenliği ve işleyişi ile ilgili işverenin verdiği yasalara uygun emir ve talimatlara uymak zorundadır.
İş sağlığı ve güvenliği kurallarına bağlılık: İşçi, işyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği önlemlerine uymak ve kendi güvenliği ile diğer çalışanların güvenliğini tehlikeye atmamakla yükümlüdür.
HAKLI FESİH İMKÂNI VAR
Yasadaki haklı fesih nasıl uygulanıyor?
İş Kanunu'nun 24. ve 25. maddeleri özellikle kötü niyetli çalışan ve işverenlere karşı yapılabilecekleri düzenliyor. İşveren kötü niyetli işçisini tazminatsız işten çıkartabildiği gibi, işçi de kötü niyetli işverene karşı haklı fesih ile tazminatını alarak işten ayrılabiliyor. Bu iki madde haklı fesih şartlarını belirliyor.
