Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğüne bağlı Toprak, Gübre ve Su Kaynakları Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü tarafından yapılan çalışmalar sonucu zeytin karasuyu toprak verimini artırmak için kullanılacak. Zeytinin zeytinyağına dönüştürülmesi sırasında meydana gelen zeytin karasuyu, zeytinin içerisindeki özsu, zeytin yıkama suları, proses sırasında katılan su ve pirinadan sızan suların toplamından meydana gelmektedir. Zeytinyağı fabrikalarında ortaya çıkan katı atık pirina, zeytin çekirdeği ve posasından oluşmakta, ekonomik olarak değerlendirilmektedir.
KİRLETİCİ ÖZELLİĞİ YÜKSEK
Sıvı atık olarak ortaya çıkan karasu ise yüksek toksik içeriği nedeniyle değerlendirilememekte ve çevreye gelişigüzel bırakılmaktadır. Her yıl zeytinyağı üretimine bağlı olarak 923 bin metreküp atık su ortaya çıkmaktadır. Bu atık su koyu renk, yüksek bulanıklık, kötü koku, yüksek miktarda askıda katı madde, yüksek organik madde konsantrasyonları ile karakterize edilmekte ayrıca yağ ve fenolik bileşikler gibi kirletici özelliği yüksek olan maddeleri içermektedir. Zeytin karasuyunun bu özelliklerinden dolayı 1 metreküpü yaklaşık olarak 200 metreküp evsel nitelikli atık suya ve bu da yaklaşık 1500 kişilik bir nüfusun atık suyuna eşdeğer olduğu dikkate alındığında yıllık üretilen karasuyun evsel nitelikli atık su miktarını yaklaşık 3.5 milyon nüfus eşdeğeri olarak hesaplamak mümkündür.
ATIKLARIN ÇEVREYE ETKİLERİ
Ülkemizde yıllık 600 bin ton zeytin karasuyunun, arıtılmaksızın alıcı ortamlara verildiği öngörülmekte ve zeytinyağı işletmelerin giderek artması ile bu sorun daha da büyümektedir. Bu atıksularının çevresel etkileri de bulunmaktadır. Örneğin, nehir yataklarında biriken askıda katı maddeler, gerekli oksijenin mikroorganizmalara ulaşmasını engeller. Bu anaerobik mikroorganizmalar organik maddenin anaerobik olarak fermantasyonunu gerçekleştirir ve bu durum sonucunda da kötü kokulu gazlar ortaya çıkar.
AKARSULARA ZARAR VERİYOR
Zeytin kabuğunda bulunan tanenler zeytinyağının öğütülmesi sırasında atık suda kalırlar. Atık suyun sucul ortamlara deşarjı suyu koyu siyah - kahverengi renge boyar. Önemli miktarda indirgenmiş şeker içeren karasuyun doğal sulara doğrudan deşarj edilmesi sonucunda, mikroorganizmaların sayısında büyük bir artış olur. Bu nedenle sudaki çözünmüş oksijen tükenir ve böylece suda yaşayan diğer canlılara düşen oksijenin payı azalır. Bu da ekosistemde dengesizliğe neden olur. Atık su toprağın katyon değişim kapasitesini bozan birçok organikler, mineraller ve asitler içerir. Bu da mikroorganizmaların yıkımına, toprak-hava ve hava-su dengesinin bozulmasına ve bunun sonucunda toprak verimliliğinin azalmasına neden olur. Bu nedenlerden dolayı, karasuyun arıtılmadan doğrudan doğaya deşarj edilmesine izin verilmez ve bu sorun özellikle Akdeniz ülkeleri için acil olarak çözülmesi gereken bir konudur. Ülkemizde Çevre Kanunu çerçevesinde çıkarılan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde zeytinyağı sektörünün atık sularına ait alıcı ortam standartları tanımlanmıştır. Ancak, bu sektörde etkinlik gösteren işletmelerin büyük kısmı, küçük kapasiteli işletmeler olup, zeytin rekoltesine göre çalışmakta, üretime başlama ve bitiş tarihleri, üretim kapasiteleri büyük değişiklik göstermekte ve işletmelerin büyük kısmı küçük yerleşim birimlerinde yer almaktadır. Bu nedenle yönetmelikte verilen deşarj standartlarının sağlanmasına yönelik arıtma tesisleri kurulması, özellikle küçük işletmeler için teknik ve ekonomik açıdan mümkün olmamaktadır.
TARIMDA NASIL KULLANILACAK?
Zeytin karasuyunun arıtımına yönelik yapılan çalışmaların büyük çoğunluğu, karasuyu deşarj kriterlerine uygun hale getirerek bertaraf etmeye yöneliktir. Karasuyu deşarj standartlarına getirmek için yaklaşık yüzde 99 oranında arıtmak gerekmektedir. Bu işlem hem kombine arıtım prosesleri kullanımına ihtiyaç duyulması hem de bu proseslerin uygulanacağı ileri teknoloji işletmelerin kurulması gerekliliği bakımından yüksek maliyetler gerektirmektedir. Bu aşamada zeytin karasuyunun farklı şekillerde değerlendirilmesi gerekliliği ortaya çıkmaktadır.
UYGUN MİKTARDA UYGULANMALI
Karasu yüksek BOİ, KOİ, fenolik madde içeriğini yanı sıra; organik madde, azot, fosfor, potasyum ve magnezyum bakımından zengin olduğundan tarım için elverişli olduğu belirtilmektedir. Çeşitli yöntemlerle işlenen karasu uygun miktarlarda uygulandığında bitkiler ve toprak verimliliği için gerekli organik madde ve besin maddeleri kaynağı olarak yararlı olabilmektedir. Karasudaki yüksek organik karbon içeriği toprak karbonundaki eksikliği gidermede ve toprağın degradasyonunun önlenmesinde agro ekosistemin sürdürülebilirliği açısından yararlı olmaktadır. Proje kapsamında üç fazlı ekstraksiyon yöntemi ile elde edilen ham karasu, fizikokimyasal ön arıtmanın ardından iki farklı yöntem kullanılarak fenol bileşiklerinin, biyolojik ve kimyasal oksijen ihtiyacının azaltılması hedeflenmektedir. Fizikokimyasal ön arıtım olarak asit kraking işlemi yapıldıktan sonra, ilk olarak dört farklı kimyasal arıtma yöntemi ile yapılacak ardından Alüm ile arıtım, ve Fenton prosesi ile arıtma kullanılacak. İkinci aşamada ise yine asit kraking ön işleminden sonra farklı mikroorganizmalar kullanılarak biyosorpsiyon yöntemi uygulanacak.
TARIMSAL METOT VE UYGULAMALARI
Toprak Gübre ve Su Kaynakları Merkez Araştırma Enstitüsü hazırladığı proje ile amacı Türkiye'de zeytin ve zeytinyağı üretiminde, yaygın olarak uygulanan üretim metotlarını tespit etmek, bu metotların çevresel etkilerini uluslararası geçerliliği olan yöntemlerle değerlendirmek, zeytin üretim aşamasındaki tarımsal aktivitelerin çevre dostu ve sürdürülebilir optimizasyonunu sağlamaktır. Konu ile ilgili olarak politika geliştiricilere, uygulayıcılara ve üreticilere yol göstererek, kalıcı ve ülkenin kendine özgü şartlarına uygun çözümler üretilmesine katkı sağlamaktır.
BESİN MADDESİ ELDE EDİLECEK
Farklı yöntemler ile arıtılmış karasu örnekleri ve arıtım işlemi yapılmamış ham karasu 0, 5, 20, 20 ve 40 m3/da dozlarında serada yetiştirilen bitkilere uygulanarak verim üzerine olan etkileri belirlenecek ve birbirleri ile karşılaştırılacak. Bitkilerin veriminin arttırılmasında en yüksek oranda etki eden karasu örneği ve uygulama dozu belirlenecektir. Böylece zeytin karasuyundan katma değeri yüksek bir bitki besin maddesi elde edilecek ve bu maddenin tarımda kullanımı araştırılarak, bununla ilgili teknolojilerin geliştirilmesi sağlanacaktır.
