Elektrikli araçlar ve enerji depolama teknolojilerinin hızla gelişmesiyle birlikte lityuma olan ihtiyaç her geçen gün artıyor. Bu doğrultuda yürütülen çalışmalar kapsamında, bor madenlerinden çıkan atık sıvılardan lityum elde edilmesi mümkün hale geldi. Geliştirilen bu çevre dostu yöntemle birlikte hem geri dönüşüm sağlanıyor hem de ekonomik değeri yüksek bir madde yerli kaynaklarla üretilmiş oluyor. 1817 yılında keşfedilen ve yumuşak bir yapıya sahip olan lityum alkali bir metal olarak karşımıza çıkmaktadır. Standart koşullar altında en az yoğunluğu sahip olan bu element, reaktif ve yanıcı bir özelliğe sahiptir.
GENİŞ KULLANIM ALANLARI
Lityum elementi hakkında en merak edilen soruların başında kullanım alanları gelmektedir. Cep telefonları, dizüstü bilgisayarlar, dijital kameralar ve elektrikli araçlar için şarj edilebilir piller, lityumun başlıca kullanım alanlarıdır. Ayrıca lityum zırh kaplaması için bir magnezyum-lityum alaşımı olarak da kullanılmaktadır. Cam seramikler, uçaklar, bisiklet gövdeleri ve hızlı trenler, endüstriyel kurutma sistemlerinde de tercih edilmektedir. Beyindeki etkisi tam olarak çözülememiş olsa da manik depresyonu tedavi etmek için lityum karbonat kullanılmaktadır. En önemli endüstriyel kullanımı metalürjidir. Türkiye, dünya bor rezervlerinin yüzde 73'üne sahip. Bu rezervlerin işlenmesi sırasında ortaya çıkan sıvı atıklarda ise belirli oranda lityum bulunuyor. Uzun süredir sürdürülen Ar-Ge faaliyetleri sonucu, bu atıklardan lityum karbonat üretimi yapılabiliyor. Yeni kurulan tesisler bu yöntemi baz alıyor. Üstelik bu üretim modeli klasik maden çıkarma yöntemlerine göre çevreye daha az zarar veriyor ve karbon ayak izini azaltıyor.
LİTYUM STRATEJİK BİR KAYNAK
Enerji uzmanları, dünyada yaşanan lityum tedarik krizlerinin Türkiye'yi de etkilediğini belirtiyor. Özellikle Avustralya, Çin ve Güney Amerika'daki üretici ülkelerde yaşanan siyasi ve lojistik sorunlar, lityumun stratejik bir kaynak olarak değerlendirilmesine neden oldu. Türkiye'nin yerli üretim hamlesi bu anlamda sadece ekonomik değil, aynı zamanda ulusal güvenlik açısından da değerlendiriliyor. Öte yandan, yerli lityum üretimi sadece batarya endüstrisiyle sınırlı değil. Uzmanlar, sağlık teknolojileri, havacılık ve savunma sanayii gibi alanlarda da lityumun kritik rol oynadığına dikkat çekiyor. Bu nedenle, bu üretimlerin sürekliliği ve kalite standartlarının uluslararası düzeyde olması büyük önem taşıyor. Türkiye, dünya bor rezervleri bakımından öne çıkan ülkeler arasında yer alırken, son yıllarda bu kaynağın yalnızca ham madde olarak değerlendirilmesi yerine daha yüksek katma değerli ürünlere dönüştürülmesine yönelik çalışmalarını artırıyor. TENMAK BOREN Lityum Borat Tuzları Üretim Tesisi de bu yaklaşımın önemli örneklerinden biri olarak öne çıkıyor.
ULUSLARARASI PAZARDA FIRSAT
Türkiye'de bor yatakları Balıkesir Bigadiç, Kütahya Emet ve Eskişehir Kırka'da bulunuyor ve bunlar belli oranlarda lityum içeriyor. Fakat geleneksel üretim metodu ekonomik olmadığı için, bugüne kadar bor atıklarındaki lityum değerlendirilmemişti. Kurulan ve üretime geçen yeni tesis yalnızca iç piyasadaki ihtiyacın karşılanması açısından değil, Türkiye'nin lityum borat alanında uluslararası pazardaki konumu bakımından da önem taşıyor. Yerli üretim kapasitesinin geliştirilmesi, ithalata bağımlılığın azaltılmasının yanında Türkiye'nin küresel pazarda güvenilir bir lityum borat üreticisi olabilmesi için de bir altyapı oluşturuyor. Türkiye'nin lityum borat ihtiyacının önemli bir bölümünü karşılamak için kurulan TENMAK BOREN Lityum Borat Tuzları Üretim Tesisi'nde pilot üretim başladı. Yıllık5 ton üretim kapasitesinesahip tesisle ithalatınazaltılması ve ekonomiyeyaklaşık 5 milyon dolarlıkkatkı sağlanması hedefleniyor.Enerji ve TabiiKaynaklar Bakanlığı, Türkiye'nincari açığının kapatılmasıiçin yaptığı çalışmalarabir yenisini daha ekledi. Türkiye, büyük bir kısmı çimento ve cam sanayisinde kullanılmak üzere yıllık 8,5 ila 10 ton arasında lityum borat bileşiklerine ihtiyaç duyuyor ve bu miktarı önemli ölçüde ithal ediyordu. Bakanlığın ilgili kuruluşu Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu (TENMAK), bu konuda yerlileştirme çalışmaları yürüttü.
YILLIK 5 TON ÜRETİLECEK
ÇALIŞMALARIN ardından lityum borat bileşiklerinin yerli ve milli imkanlarla üretilmesi amacıyla TENMAK BOREN Lityum Borat Tuzları Üretim Tesisi kuruldu. Tesisinin montajı, devreye alma ve performans testleri tamamlandı ve muayene kabul testlerine geçildi. Tesisin performans testlerinde lityum tetraborat ve lityum metaborat bileşikleri pilot ölçekte başarılı bir şekilde üretildi. Lityum Borat Tuzları Üretim Tesisinde yıllık toplam 5 tonluk lityum borat bileşikleri üretilecek. Böylece, ihtiyaç duyulan maddelerin ciddi bir kısmı, yerli ve milli imkanlarla TENMAK tarafından üretilmiş olacak. Pilot üretimin başladığı tesis ile bu alandaki ithalatın azaltılması ve ekonomiye yıllık yaklaşık 5 milyon dolarlık bir katkı sağlanması bekleniyor.
DOĞRU ZAMANDA DOĞRU YATIRIM
TEKNOLOJİK ve çevresel yönelimler dikkate alındığında, pil üretimi ve bunun için gerekli lityum, bağımsız bir sanayiye sahip olmak için elzem olan çok stratejik bir ürün olma yolunda hızla ilerliyor. Geçmişte petrolün ambargo ve fiyatlandırma politikalarıyla stratejik bir silah olarak kullanılması gibi, gelecekte de otomobillerden otonom robot ve makinelere kadar birçok alanda kullanımı zorunlu olan lityum madeni benzer olarak pek tabii kullanılabilir. Bütün bu gelişmelere bakıldığında, Türkiye'nin doğru zamanda doğru yatırımları yapmış olduğunu görüyoruz. Geleceğin en önemli pazarlarından birinde yer alma yarışına erkenden dahil olmak ve ileri teknoloji ürünlerini temiz ve sürdürülebilir bir şekilde üretme kapasitesi yaratmak, Türkiye'yi ileriye taşıyacak vizyoner hamlelerdir
