Milyonlarca çalışan yaz aylarıyla birlikte izin planlaması yapıyor ya da tatile çıkıyor. İzin kullanımıyla ilgili mevzuatımızda açık hükümler bulunuyor. Yol izni de bunlardan birisi. Yıllık ücretli izin hem yasada hem de Anayasa'da düzenlenmiş bir hak. Çalışanlar bunu 'kullanmıyorum' diyemezken, işveren de 'kullandırmıyorum' diyemiyor. Bu yüzden her çalışanın kıdemine göre izin kullanma hakkı bulunuyor. Hem özel sektörde hem de kamuda yıllık ücretli izin hakkı bulunuyor. Bu konuda yasal düzenlemelerin detaylarını anlatan bir yönetmelik de çıkartıldı.
İZİN SÜRESİ KANUNDA BELLİ
4857 sayılı İş Kanunu Madde 53, işçilerin yıllık ücretli izin haklarını ve sürelerini düzenliyor. Kanuna göre, deneme süresi de dahil olmak üzere en az 1 yıl çalışmış olan işçilere yıllık izin verilmesi zorunludur ve bu haktan vazgeçilemez. İşçilere kıdemlerine göre tanınan yıllık ücretli izin süreleri en az şu şekildedir:
■ 1 ila 5 yıl (5 yıl dahil) arasında çalışanlara: 14 gün
■ 5 ila 15 yıl arasında çalışanlara: 20 gün
■ 15 yıl ve daha fazla çalışanlara: 26 gün [1, 2] Özel Durumlar ve İstisnalar ise şöyle:
■ Yaş Kriteri: 18 ve daha küçük yaştaki işçiler ile 50 ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık izin süresi, çalışma süresi ne olursa olsun 20 günden az olamaz.
■ Yer Altı İşleri: Yer altında çalışan işçilerin kanunda belirtilen yıllık izin süreleri 4'er gün artırılarak uygulanır.
■ Tatil Çakışmaları: Yıllık izin hesabına hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri dahil edilmez; bu süreler izin günlerinden düşülür.
■ Sözleşmeler: Yukarıda belirtilen yasal süreler iş veya toplu iş sözleşmeleri ile artırılabilir ancak azaltılamaz. KIDEM BELİRLENİRKEN
TÜM SÜRELER ÖNEMLİ
Yönetmeliğe göre, yıllık izin süresinin ve izne hak kazanmak için gerekli sürenin hesabında işçinin aynı işverene ait işyerlerinde çalıştığı süreler birleştirilir. Şu kadar ki, bir işverenin bu Kanun kapsamına giren işyerinde çalışmakta olan işçilerin aynı işverenin işyerlerinde bu kanun kapsamına girmeksizin geçirmiş bulundukları süreler de hesaba katılır. Aynı bakanlığa bağlı işyerleri ile aynı bakanlığa bağlı tüzel kişilerin işyerlerinde geçen süreler ve kamu iktisadi teşebbüsleri yahut özel kanun veya özel kanunla verilmiş yetkiye dayanılarak kurulan banka ve kuruluşlar veya bunlara bağlı işyerlerinde geçen süreler de, işçinin yıllık ücretli izin hakkının hesaplanmasında birleştirilerek göz önünde bulundurulur.
ZAMANI İŞVEREN BELİRLİYOR
Yönetmelik izin kullanma zamanını karşılıklı anlayış ile işverene bırakıyor. Yönetmelikte 'İşveren veya işveren vekilleri, işyerinde yürütülen işlerin nitelik ve özelliklerine göre, yıllık ücretli izinlerin, her yılın belli bir döneminde veya dönemlerinde verileceğini tayin edebilir. Bunu işyerinde ilan eder' deniliyor.
NASIL UYGULANIYOR
Yönetmeliğe göre yıllık ücretli izin işveren tarafından bölünemiyor. Hak edilen izin süreleri, tarafların anlaşması ile bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere bölümler halinde kullanılabiliyor. İşveren tarafından yıl içinde verilmiş bulunan diğer ücretli ve ücretsiz izinler veya dinlenme ve hastalık izinleri yıllık izne mahsup edilemiyor. Yıllık ücretli izin günlerinin hesabında izin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmıyor.
YOL İZNİ DE VERİLİYOR
Yönetmeliğe göre, yıllık ücretli izinleri işyerinin kurulu bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek olanlara istemde bulunmaları ve bu hususu belgelemeleri koşulu ile gidiş ve dönüşlerinde yolda geçecek süreleri karşılamak üzere işveren toplam dört güne kadar ücretsiz yol izni vermek zorunda.
İZİN İSTEĞİNİN ZAMANI
Yönetmelikte, izin talep zamanı da belirleniyor, Buna göre, 'İşçi hak ettiği yıllık ücretli iznini, kullanmak istediği zamandan en az bir ay önce işverene yazılı olarak bildirir' deniliyor. İşveren veya işveren vekilleri, bu istekleri Yönetmeliğin 15 inci maddesinde sözü geçen izin kuruluna veya 18 inci maddesinde belirtilen kişilere bildirir.