28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in, İran'ı vurmasıyla başlayan savaş, dün geçici olarak sona erdi. İran'ın misillemeleri ile Körfez'i yangın yerine çeviren savaşa ABD ve İsrail daha fazla devam edemedi ve barış masasına oturma kararını açıkladı. Özellikle ABD Başkanı Donald Trump'ın savaşın ilk gününden bu yana iç ve dış politikada zora düştüğü gözlemledi.
SIK SIK ATEŞKESE ZORLADI
Suudi Arabistan, Umman, Kuveyt, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri ve Irak'ta bulunan ABD üsleri ile İsrail, İran füzelerinin hedefi olmuştu. Büyük çaplı yıkım getiren savaş, İran'ın Hürmüz'ü kapatması ile ekonomiye de yansıdı. Dünya enerji kriziyle baş başa kalırken, birçok ülkede akaryakıt istasyonlarında kuyruklar oluştu, fiyatlar tarihi zirveler yaptı. Oluşan ekonomik krizi bitirmek için ABD Başkanı Donald Trump, sık sık İran'ı tehdit ederek ateşkese zorladı.
NÜKLEER KORKUSU VARDI
Ateşkes için İran'a Türkiye saati ile 8 Nisan gece 03.00'e kadar süre tanıyan Trump, bu süre zarfında tehditlerini her saat yaptığı paylaşımlar ve verdiği demeçlerle artırdı. Trump, tehditlerinin çıtasını 7 Nisan sabahı zirveye taşıdı ve İran medeniyetini yok edeceğini söyledi. Bu tehdit tüm dünyada nükleer silah kullanılacağı yönünde algılandı ve büyük bir tedirginliğe neden oldu. Uzak Doğu'dan Avrupa'ya, Latin Amerika'dan Afrika'ya birçok ülke ve liderden nükleer uyarıları geldi. Donald Trump, bu tehdidinden sadece 10 saat 26 dakika sonra İran ile ateşkes anlaşmasını duyurdu. Dünyanın diken üstünde geçirdiği bu sürede Trump'ın dönüşümüne ABD basınında da dikkat çekildi. Trump, büyük tehdidinden sonra dünyanın çeşitli ülkelerinden gelen yönetici telefonlarını yanıtladı. Avrupalı yöneticiler, Trump ile görüştü ve geri adım atacağına ikna oldular. Bir yandan Trump'ı ikna seferberliği başlarken İran'da da hazırlık başladı.
İRANLILAR NÖBET TUTTU
Halk, köprü ve enerji tesislerinde nöbete başladı, elektrik ve gaz kesintilerine karşı önlem aldı. İran müzakerecileri ise bu tehditten sonra ABD'li temsilcilerle doğrudan iletişimi kesti. İsrail'de İran misillemeleri nedeniyle sirenler çalarken Trump'ın İran medeniyetini yok etme tehdidi burada bile tam olarak karşılık görmedi. Bu sırada ABD Savaş Bakanı Pete Hegseth ve Genelkurmay Başkanı General Dan Caine, İran'a yapılacak saldırıda hedef listesini hazırladı. Bir yandan da gece boyunca ABD bombardımanı devam etti. Trump'ın tehditleri kendi seçmeni ve medya camiasında da panik yarattı. İran'ın sivil altyapısını vurma, nükleer bomba kullanma gibi seçenekleri eleştiren Trump yanlısı yorumcular, tehdidin boyutu karşısında geri adım attı. Gece boyunca yapılan yayınlarda, Trump'un son çıkışına karşı argümanlar ortaya atıldı. Tüm dünya gerilim içinde Trump'ın işaret ettiği saati beklerken, Avrupa'dan dikkat çekici bir ses yükseldi. Trump'ın en yakın Avrupalı müttefiklerinden biri olan İtalyan Başbakanı Giorgia Meloni, yaptığı açıklamada "Bir rejimin sorumlulukları ile milyonlarca sıradan vatandaşın kaderi arasında net bir ayrım yapmak çok önemlidir." ifadelerini kullandı. Trump'ın sivil hedeflere saldırmasının "büyük bir hata" olacağını söyleyen düzinelerce Demokrat, Trump'ın Anayasanın 25. ek maddesi veya başka yollarla görevden alınmasını istedi. Pakistan Başbakanı Şehbaz Şerif de, Trump'ı ültimatomunu iki hafta daha uzatmaya ve ABD-İran ateşkesini desteklemeye çağırdı ve karşılığında Tahran'ı da iyi niyet göstergesi olarak Hürmüz Boğazı'nı aynı süre için yeniden açmaya davet etti.
ABD'DE TEPKİLER YÜKSELDİ
Beyaz Saray Basın Sözcüsü Karoline Leavitt, Pakistan'ın çağrısına yanıt olarak, "Başkan tekliften haberdar edildi ve bir yanıt verilecektir" dedi. Trump daha sonra Fox News'e verdiği demeçte, ABD'nin İran ile bir anlaşmaya varmak için "yoğun müzakereler" içinde olduğunu söyledi. Saat 18:32'de, kendi kendine belirlediği sürenin dolmasına 88 dakika kala Trump, Truth Social'da planladığı saldırıları erteleyeceğini duyurdu. Böylece tüm dünyanın diken üstünde geçirdiği 40 günlük süreç şimdilik ateşkes ile sonuçlandı.
HÜRMÜZ BOĞAZI AÇILDIKTAN KISA SÜRE SONRA KAPATILDI
İRAN devlet televizyonu, ABD ile İran arasında gece yarısı gerçekleşen geçici ateşkes sonrası Hürmüz Boğazı'ndan ilk geminin geçtiğini de duyurdu. Fakat bu gelişmenin ardından İsrail'in Lübnan'a saldırması nedeniyle Hürmüz Boğazı'ndan petrol tankerlerinin geçişi kısa süre sonra yeniden durduruldu. İsrail'in 10 dakikada 100 saldırı gerçekleştirdiği Lübnan'da büyük bir yıkımın meydan geldiği kaydedildi.
MİT SAVAŞTA AKTİF VE ETKİN ÇABA GÖSTERDİ
MİLLİ İstihbarat Teşkilatı (MİT), ABDİsrail ile İran arasındaki savaşta ateşkesi kolaylaştırmak ve çatışmaların tırmanmasını önlemek için arka planda tüm kurumlarla eşgüdüm halinde aktif ve etkin bir çaba gösterdi. Güvenlik kaynaklarından edinilen bilgilere göre MİT, Başkan Recep Tayyip Erdoğan'ın talimatları doğrultusunda ABD-İsrail ile İran arasındaki savaşta ateşkesi kolaylaştırmak ve çatışmaların tırmanmasını önlemek için arka planda tüm kurumlarla eşgüdüm halinde aktif ve etkin bir çaba gösterdi.
İŞTE 10 MADDELİK ATEŞKES ANLAŞMASI
1- ABD'nin saldırmazlık garantisi vermesi.
2- Hürmüz Boğazı'nın İran'ın kontrolünde kalması.
3- Uranyum zenginleştirme hakkının kabulü.
4- Tüm birincil yaptırımların kaldırılması.
5- Tüm ikincil yaptırımların kaldırılması.
6- BM Güvenlik Konseyinin İran aleyhindeki kararlarının sonlandırılması.
7- Uluslararası Atom Enerjisi Ajansının İran aleyhindeki kararlarının sonlandırılması.
8- İran'a savaş tazminatı ödenmesi.
9- Bölgedeki Amerikan askerinin çekilmesi.
10- Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın sonlandırılması.
İSRAİL BAŞARAMADI TEK KAZANAN İRAN
İSRAİLLİ analistler, İsrail ve ABD'nin İran'a yönelik savaşının, Başbakan Binyamin Netanyahu hükümetinin belirlediği hedeflerin hiçbirine ulaşamadığını, şu ana kadar tek kazananın ise İran olduğunu belirtti. Netanyahu, 19 Mart'ta savaşın hedeflerini İran'ın nükleer ve balistik füze programlarının yok edilmesi ile rejimin devrilmesi olarak açıklamıştı. İsrail gazetesi Maariv'in askeri analisti Avi Aşkenazi, "Anlaşma geçici olmasına rağmen hafta sonu başlayacak müzakereler öncesinde sahada şu ana kadar yalnızca İran ve müttefikleri kazançlı çıktı" dedi.
ÇİN'İN HAMLESİ TAHRAN'I İKNA ETTİ
Tahran yönetiminin ABD ile ateşkes anlaşmasına varmasında Çin'in de etkili olduğu öne sürüldü. ABD basınının üç İranlı yetkiliye dayandırılan haberinde, ateşkes sürecinde Pakistan'ın yürüttüğü diplomatik girişimlerin belirleyici rol oynadığı, Çin'in de son aşamada devreye girerek İran'a gerilimi düşürmesi için çağrıda bulunduğu belirtildi. Pekin'in özellikle ABD'nin İran'ın enerji tesisleri ve kritik altyapısına yönelik olası saldırılarının küresel ekonomi üzerinde yaratabileceği etkilerden endişe duyduğu ve bu nedenle Tahran'dan daha esnek bir tutum sergilemesini istediği aktarıldı.
BAKAN FİDAN ERAKÇİ İLE TELEFONDA GÖRÜŞTÜ
DIŞİŞLERİ Bakanı Hakan Fidan, İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ile telefonda görüştü. Görüşmede Bakan Fidan, Türkiye'nin geçici ateşkesten duyduğu memnuniyeti dile getirerek, kalıcı barışın tesisi için çabalarını sürdüreceklerini belirtti. Türkiye, Pakistan ve Mısır; ABD-İran arasındaki mesaj alışverişinin sürmesi ve sonuca ulaşması için yoğun çaba göstermişti.
TAHRAN'DA KUTLAMA
ATEŞKES ilanının ardından sokağa dökülen İranlılar sabaha kadar zafer kutlaması yaptı. Sloganlar eşliğinde ABD ve İsrail bayrakları yakıldı. Ellerinde öldürülen İran dini lideri Ali Hamaney ve yerine gelen oğlu Mücteba Hamaney'in posterlerini taşıyan binler, başkent Tahran'da konvoy oluşturdu.
