Küresel belirsizliklerin "normalleştiği" 2026 yılında, yatırım yoluyla vatandaşlık pazarı 100 milyar dolarlık dev bir sektöre dönüşerek ülkelerin ekonomi politikalarını yeniden şekillendiriyor. Bir dönem sadece çok zenginlerin prestij simgesi olan ikinci pasaport, günümüzde sermayenin güvenli liman arayışının yeni adı haline geldi. Dünya çapında yatırım yoluyla oturum ve vatandaşlık planlaması alanında uzmanlaşmış, Londra merkezli danışmanlık firması Henley & Partners'ın güncel verilerine göre, küresel emlak pazarının bu yıl 1 trilyon doları aşması beklenirken, bu büyüklüğün en az yüzde 10'unu Golden Visa ve vatandaşlık programlarına yönelik yatırımlar oluşturuyor.
NİTELİKLİ YATIRIMCI
Dünya genelinde hükümetler, sıcak para girişini sağlamak ve nitelikli yatırımcıyı çekmek için adeta bir yarış içerisine girmiş durumda. Malta, küresel vatandaşlık programı endeksinde üst üste 11. kez zirvedeki yerini korurken, Yunanistan oturum programlarında yeniden liderliğe yükseldi. Birleşik Arap Emirlikleri ise tarihindeki en dikkat çekici yükselişi kaydederek ilk kez ilk üç arasına girmeyi başardı. Bu rekabetçi ortamda Uruguay, Suudi Arabistan ve Maldivler gibi ülkelerin listeye ilk kez dahil olması, oturum programlarının coğrafi çeşitliliğinin ne denli genişlediğini gözler önüne seriyor.
TÜRKLERİN TERCİHİ
Türk yatırımcıların bu küresel pazara olan ilgisi de son dört yılda tam 10 kat artarak tarihi bir seviyeye ulaştı. Türklerin yurt dışı gayrimenkul yatırımları 2,5 milyar doları aşarken; özellikle Yunanistan, Dubai, İspanya ve Portekiz en çok tercih edilen destinasyonlar olarak öne çıkıyor. Yatırımcılar artık sadece mülk edinmeyi değil; Avrupa Birliği içinde serbest dolaşım, eğitim, sağlık gibi sosyal haklara erişimi hedefliyor. Özellikle Türkiye'den yapılan başvurularda Yunanistan'ın sunduğu Schengen avantajı, Dubai'nin sunduğu vergi muafiyetlerine karşı güçlü bir tercih sebebi oluşturuyor.
İZİN VADELİ YERLEŞİM
Ancak hızla büyüyen bu pazarda bazı ülkeler, yerel halkı korumak adına oyunun kurallarını yeniden yazıyor. Örneğin Portekiz, gayrimenkul alımı yoluyla vatandaşlık verilmesi uygulamasını, konut fiyatlarının aşırı yükselmesi ve vatandaşlarının barınma sorunu yaşaması nedeniyle durdurdu. Benzer şekilde Karayipler'deki ada ülkeleri, uluslararası itibarlarını korumak ve yatırımcı güvenini artırmak amacıyla ortak bir denetim mekanizması kurarak standartları sıkılaştırdı. KKTC ise sadece Türk vatandaşlarına yönelik bir düzenleme ile spekülatif yatırımlardan ziyade uzun vadeli yerleşimi teşvik ederek demografik yapısını korumayı amaçlıyor.
YATIRIM YOLUYLA VATANDAŞLIK VEREN ÜLKELER
İNGİLTERE: Türklere 5 yıllık bir süreç sonucunda İngiliz vatandaşlığı veriliyor. Ancak bunun için başvuranın İngiltere'de tek kişilik bile olsa bir iş kurması ve günlük yaşamı idame ettirebilecek kadar İngilizce bilgisi olması gerekiyor. UK Investor Visa denilen İngiltere yatırımcı vizesi başvurusu yapabilmek için de İngiltere'ye en az £2.000.000 tutarında sermaye girişi sağlaması gerekiyor. Bu meblağ ile İngiltere'de devlet veya belirli şartlar içinde özel sektör şirket tahvilleri almanız ve 5 yıl süre yatırımınızı muhafaza etmeniz gerekiyor. Yatırım tutarınız £5.000.000 ise bu süre 3 yıla, £10.000.000 tutarında bir yatırım sonucunda ise 2 yıla inmektedir. Gerekli süre sonunda İngiltere'de daimi oturum hakkı elde edilirken, 1 yıllık bir ek süre sonrasında ise İngiliz vatandaşlığı başvurusu yapabilirsiniz.
MALTA: Yatırımcı programı ülkede kalma zorunluluğu olmadan ve benzer programlara göre çok daha kısa bir süre de Avrupa Birliği vatandaşlığı ve pasaportunun kapılarını açıyor. Daimi oturum için 250 bin Euroluk devlet tahvili, vatandaşlık için ise 650 bin Euro istiyor.
İSPANYA: 500.000 euroluk gayrimenkul yatırımı ile oturum veriyor, ayrıca Schengen ülkeleri içinde serbest dolaşım fırsatı da sunuyor. İstenilen koşullar yerine geldiğinde altı yıl ve on yıl gibi iki farklı süre sonunda vatandaşlık başvurusu yapılabiliyor.
PORTEKİZ: Vatandaşlık kurallarını değiştirdi. Artık gayrimenkul alanlara vatandaşlık verilmiyor. Ancak ülke hala yatırım programlarıyla vatandaşlık alımını destekleyen ülkelerden biri. 250 bin Euro'luk bağış ya da 500 bin Euro'luk fon yatırımı yapıldığında ve bu fona 5 yıl boyunca hiç dokunmazsanız, yılda 7 gün ülkede ikamet ederseniz vatandaşlık başvurusu yapabiliyorsunuz.
BULGARİSTAN: Yatırımcı programı ile kısa süre içinde Bulgar vatandaşı olma ve Avrupa Birliği pasaportu edinmek mümkün. Bu programda yapılan yatırım devlet güvencesi altında olup ve belirli bir süre sonunda size iade ediliyor. 512 bin Euroluk bir yatırım gerektiriyor.
GÜNEY KIBRIS: 5 milyon euroluk bir gayrimenkul yatırımı yapılması halinde Avrupa Birliği'nin kapılarını açıyor.
MACARİSTAN: Başvuru sahibi ve ailesi herhangi bir gayrimenkul alımı yapmadan daimi oturum şansı elde eder. 300 bin euroluk yatırım şartı olan program Macaristan'da bulunma zorunluluğu getirmez. Ayrıca herhangi bir istihdam yaratma zorunluluğu da yok. Başvuru sahibi bütün süreci kendi ülkesinden yürütebilir. İlk oturum izni 6 aylık verilir ve daha sonra ise daimi oturum iznine sahip olursunuz.
LETONYA: Oturum iznine giden üç ana yasal yol mevcut. Faaliyet gösteren mevcut bir şirkete sermaye yatırımı yaparak ortak olunması, en az 250 bin Euro değerinde bir gayrimenkul satın alınması, ülkede yeni bir şirket kurarak sermaye girişi sağlanması ve ticari faaliyete başlanması. Standart prosedürde başvurular genellikle 30 gün içinde sonuçlanıyor.
YUNANİSTAN: Asgari 250 bin euro tutarında (şehir merkezlerinde bu rakam 400 bin ile 800 bin euro arasında) gayrimenkul yatırımı yapan yabancı yatırımcılar ve aileleri için oturum izni (Golden Visa) veriliyor; bu oturum izni yatırım sürdüğü sürece yenilenebiliyor ve 7 yıl sonra AB vatandaşlığı başvurusuna hak tanıyabiliyor. Schengen Bölgesi'nde vizesiz seyahat gibi avantajları da bulunuyor. Sürekli ikamet zorunluluğu bulunmuyor.
DUBAİ - BİRLEŞİK ARAP EMİRLİKLERİ
DUBAİ ve BAE'de yatırımcılar için sağlanan "Golden Visa", genellikle 5-10 yıllık oturum hakkı veriyor. Ancak bu programlar doğrudan vatandaşlık/pasaport hakkı sunmuyor. Gayrimenkul yatırımı: en az 2 milyon AED (yaklaşık 500 000 euro civarında olması bekleniyor.
A.B.D.
AMERİKA'DA E1 ve E2 girişimci programlarında 100 bin dolarlık bir iş kurma zorunluluğu var. Her iki program da geçici çalışma izni vermekte ve belirli zaman dilimlerinde yenilenmektedir. EB5 yatırımcı programı ise iki yıllık Greencard ile süreci başlatmakta, daha sonra kalıcı Greencard'a dönüşmektedir.5 yıllık sürede en az 2,5 yıl Amerika'da kalındığı takdirde Amerikan vatandaşlığı için başvuru hakkı kazanılmaktadır. 500 bin dolarlık bir yatırım gerekmektedir. Mart ayından itibaren bu tutarın 800 bin dolar olması öngörülmektedir.
KARAYİPLER
BÖLGEDEKİ beş ülke, Karayipler Vatandaşlık-Yatırım Programlarını daha şeffaf, güvenilir ve küresel standartlara uygun hale getirmek için birlik oluşturdu. Bununla birlikte ülkelerin asgari yatırım tutarları değişiklik gösteriyor: Dominica: 200 000 USD, Antigua & Barbuda: 230 000 USD, St. Kitts & Nevis: 250 000 USD (hisse veya bağış modeli)
