Türkiye'de emeklilik sistemli farklı tarihlerde değiştirildi. 1999'da ve 2008'de yapılan reformlarla yeni kurallar da getirildi. Son olarak 2023'de çıkartılan bir yasa ile 8 Eylül 1999 öncesinde sigortalı olanlar yaş şartı olmadan emekli oldu. Sonrasında sigortalı olanlar için ise yaş şartı kadınlarda 58 erkeklerde 60 ve daha sonraki dönem için 61'e çıkartıldı. Prim şartı da arttı. Ancak bu emekliliğin yanında alternatifler de bulunuyor. İşte ikinci emeklilik ile ilgili detaylar...
Şu anda emeklilik şartları nasıl belirleniyor?
1999 ile 2008 arasında sigortalı olanlar SSK'da 7 bin gün ve erkekse 60 kadınsa 58 yaş ile emekli oluyor. 2008 sonrasında ise prim şartı 7200 güne yaş ise erkeklerde 61'e çıkıyor. Bağ-Kurda ise kadın erkek 9 bin gün prim ödemek durumunda.
SGK sisteminden çıkmadan ikinci bir emeklilik mümkün mü?
Yasalarımız çalışırken ya da kendi işini yaparken SGK sisteminde olmayı zorunlu kılıyor. Bu sistemden çıkmadan ikinci bir emeklilik, ya da tamamlayıcı bir sisteme de dahil olmak mümkün. Böylece ileride iki emekli maaşı almak imkânı doğabilir.
İkinci emeklilikten kimler yararlanacak?
Çalışma hayatında olan herkes sisteme girebilir. Çalışma hayatında olmayanlar da bu sistem ile primlerini ödeyerek emekli olabilir.
SGK'dan emekli olan birisi çalışmıyor. Yine de ikinci emeklilik kazanabilir mi?
Sistem emekli, çalışan ya da çalışmayan herkese açık. Emekli olan birisi de sisteme girerek ikinci bir emeklilik elde edebilir.
Emekli olduktan sonra çalışanlar için de geçerli mi?
Yasalarımızda emekli olduktan sonra çalışmanın önünde engel yok. Ancak burada ödenen primler sağlık primleri ö yüzden ikinci bir SGK emekliliği mümkün değil. Fakat Bu sistem ile primleri dışarıdan ödeyerek ikinci emeklilik imkanı çalışan emekliler için de geçerli.
Sistem nasıl uygulanıyor?
Şu anda uygulanmakta olan Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) ve Otomatik Katılım Sistemi (OKS) hem çalışanlar hem çalışmayanlar için ikinci emeklilik imkanı sunuyor. Ayrıca önümüzdeki dönemde devreye girecek Tamamlayıcı Emeklilik sistemi (TES) de benzer bir imkân sunacak.
İkinci emekliliğin şartları daha mı avantajlı?
İkinci emeklilik SGK emekliliğine göre daha kısa sürede geliyor. Örneğin 2000 yılında SGK sistemine giren bir erkek çalışan 7 bin gün çalışıp 60 yaşında emekli olacak. Oysa aynı tarihte BES'e girmiş olsa 10 yıl yani 3600 gün prim ödeyip 56 yaşında emekli olabilecek. Böylece önce BES'den sonra SGK'dan emeklilik hakkına kavuşacak.
Primleri kim ödüyor ve kaç lira?
İkinci emeklilik sisteminde ödenecek primleri katılımcı belirliyor. Aylık bütçenize göre bir prim belirleyip bunu istediğiniz zaman artırabiliyorsunuz. Ödediğiniz primlerin yüzde 20'sini de devlet ödüyor. Örneğin ayda 1000 TL ödeyen bir katılımcının hesabına 200 TL de devlet ödeme yapıyor. Ayrıca biriken paranız fonlarda değerlendiriliyor
OKS'de şartlar neler?
Bugün uygulanan otomatik katılım ile Bireysel Emeklilik Sistemi'nde çalışanların ücretlerinden her ay en az yüzde 3 kesinti yapılarak primler biriktiriliyor. Ancak sistem zorunlu değil. Çalışanlar isterlerse sistemden ayrılıyor.
Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi'nde durum nasıl olacak?
OKS sistemine benzer uygulama olması bekleniyor. Ancak sisteme girmek ve sistemde belli süre kalmak zorunlu olacak. Burada primlere devlet katkısının yanında işveren katkısı da söz konusu olacak. Böylece üçlü bir ödeme ile birikim büyüyecek.
Emekli olunca ödemeler nasıl oluyor?
Buna katılımcı karar veriyor. Emekli olduğunuz tarihte birikimlerinizi ve devlet katkılarınızı topluca alabiliyorsunuz. Ya da belirlediğiniz bir süre boyunca maaş da talep edebilirsiniz.
İkinci emekliliğe giriş için yaş şartı var mı?
Hayır. 18 yaşından küçük vatandaşlar da velilerinin hesabıyla ikinci emeklilik istemine dahil olup birikim yapabilir.
