GÜNÜMÜZDE güvenlik ortamı, sadece fiziksel sınırların değil, dijital dünyadaki hibrit tehditlerin, siber saldırıların ve "anlatı savaşlarının" hakimiyeti altında köklü bir değişim geçiriyor. Geleneksel istihbarat döngüsü; teknolojik dönüşümün hızı ve dezenformasyonun yayılma gücüyle daha karmaşık bir yapıya evrilirken, artık "istihbarat üretimi" bilgiyi toplamaktan ziyade, devasa veri kümelerini en hızlı şekilde anlamlandırma sanatına dönüşmüş durumda. Eski İngiliz İstihbarat (GCHQ) Başkanı Profesör David Omand'ın belirttiği gibi; ticari uydulardan açık kaynak verilerine (OSINT) kadar uzanan bu "veri bolluğu", analiz kalitesini ve hızını bir beka meselesi haline getiriyor. Ancak bu dijitalleşme dalgası içinde hayati bir soru işareti beliriyor: Teknoloji ve Yapay Zeka, istihbaratın mutfağındaki "insan" unsurunun yerini alabilir mi? İşte tam bu noktada, sahayı ve istihbaratın mutfağını en iyi bilen isimlerden biri olan Emekli Albay Coşkun Başbuğ, dijital çağın sunduğu imkanlar ile barındırdığı tehlikelere dair çarpıcı uyarılarda bulunuyor. Başbuğ; tankın ve topun yerini siber saldırılara bıraktığı günümüzde, istihbaratçıyı "yazılım yapan teknik eleman" değil, "insanı ve bilgiyi yönetebilen stratejist" olarak tanımlıyor. Coşkun Başbuğ ile istihbarat çarkının yeni nesil işleyişini, yapay zekaya duyulan aşırı güvenin risklerini ve özel şirketlerin bu ekosistemdeki gerçek rolünü konuştuk. - Omand geleneksel istihbarat süreci (topla- analiz et-sun) artık çok yavaş kaldığına işaret ediyor. Artık mesele "bilgi yokluğu" değil, "aşırı bilgi bolluğu" içinde doğruyu bulmak. Sizce de öyle mi?
İSTİHBARATIN temel kuralı, daha doğrusu istihbarat çarkı; bilgiyi toplama, analiz etme ve bunu daha sonra ilgili makamlara sunmak şeklinde gerçekleşir. Ancak bu çarkın yavaş işlediğine yönelik eleştiri doğru değil; bu çarkı normalde bütün istihbarat kanalları eş zamanlı, en verimli şekilde işletirler. Fakat burada hani bilgi yokluğu eskiden bir sıkıntıydı, gerçekten bilgi toplamak önemli bir hadiseydi, istihbaratın temel yapı taşıydı. Şimdi bu gelişen dijital çağla birlikte bilgiye ulaşmak çok kolaylaştı ve inanılmaz da bir bilgi bolluğuna yol açtı. Burada iyi bir istihbaratçı, belgeye ulaşmaktan çok, doğru bilgiyi bulma yönünde kendine ayrıştırır. İyi bir istihbaratçı, bu bilgi bolluğu içerisinde en seri şekilde ve en hızlı bilgileri toplar; sıralı işlemlerden geçirerek istihbarat çarkını işletir. İşte burada yeni bir ayrışma başladı; çünkü bu bolluk içerisinde hata yapma şansı artıyor. İyi ve tecrübeli bir istihbaratçı hangi bilginin doğru olduğunu, işine yaradığını ve nasıl erişmek gerektiğini çok iyi biliyor; kalite farkı da burada ortaya çıkıyor.
GÜNÜMÜZDE düşmanlar sadece ordularla değil; siber saldırılar, dezenformasyon ve ekonomik baskı gibi yöntemlerle saldırıyor. Sosyal medya da artık bir savaş alanı. Sıradan bir vatandaşın paylaştığı bir tweet, bazen milyon dolarlık uydulardan daha mı değerli hale geldi?
GÜNÜMÜZ savaşları artık tankla topla değil; dijital dünyada siber saldırılarla, dezenformasyonla ve psikolojik harp dediğimiz algı operasyonlarıyla yapılıyor. Artık sıcak savaş yerini tamamen bu savaşlara bıraktı diyebilirsiniz. Zaten asker kıtlığı çeken Avrupa veya emperyalist yapılar, doğrudan bu yönteme başvurarak, bu yöntemi yoğunlukla kullanarak sonuç almak gibi bir niyet ve gayret içerisinde. Bu nedenle artık günümüzde bütün savaşlar psikolojik savaş üzerinden yürütülüyor ve bu yolda oluşturulan algılarla da toplumlar domine edilmek, yönetilmek isteniyor. Şimdi bütün ağırlık artık bu sektörde.
OMAND teknolojinin, istihbarat toplama yöntemlerini kökten değiştirdiğine vurgu yaparak ticari uydular sayesinde görüntü analizi artık sadece büyük devletlerin tekelinde değil. Sosyal medya ve halka açık veriler en önemli kaynaklardan biri... Yapay zekaya güvenip operasyon kararı almak ne kadar riskli? SON kararı her zaman bir insanın vermesi 'yavaşlık' mı demek, yoksa 'güvenlik' mi?
İSTİHBARAT konusunu hatta diğer bütün işleri sadece yapay zekaya teslim etmek veya ona bırakmak veya ona bağımlı hale gelmek doğru bir yol ve yöntem değil. Yapay zeka neticede insan tarafından programlanan ve o verilen kriterler doğrultusunda bir analiz yaparak karar veren bir makine; dolayısıyla burada nihai karar insan tarafından verilmeli. Yapay zekaya bağımlı kalarak bir karar vermek veya bir süreç yürütmek son derece yanlış ve tehlikeli bir süreçtir. Bu nedenle yapay zekaya güvenip operasyon kararı almak da son derece sakıncalıdır ve nihai karar mutlaka insan tarafından verilmelidir. Zira yapay zekayı da insanın programladığını asla akıldan çıkarmamak gerekir. - "Geleceğin en iyi istihbaratçısı bir yazılımcı mı olacak yoksa sokaktaki insanı ikna edebilen bir psikolog mu?"
GELECEĞİN en iyi istihbaratçısı; insanlarla ilişki kurabilen, insanları yönetebilen, insanlarla her türlü diyaloğu kurarak bilgi temin edebilen istihbaratçıdır. Yazılımı en iyi yapan en iyi istihbaratçı mıdır? Bu fikre katılmam; çünkü yazılım teknik bir konudur ve istihbarat teşkilatları bu konudaki ihtiyacı, bünyesinde yetiştirdikleri elemanlarla veya dışarıdaki şirketlerden temin ettikleri güvenilir elemanlarla gidermektedirler. Burada mühim olan yazılımın kendisi değil, o yazılımın nerede kullanılacağı ve nasıl kullanılacağıdır; bu da zaten istihbarat elemanının işidir. - "David Omand, 'istihbarat artık özelleşiyor' diyor. Bu durum, devletlerin gizli servislerinin yavaş yavaş yetkilerini dev şirketlere (Google, SpaceX vb.) kaptırdığı anlamına mı geliyor?"
ESKİDEN istihbarat kaynakları gene istihbarat teşkilatlarının içerisinde teşkil edilir ve buradan istifade edilirdi. Ancak günümüz teknolojisiyle artık bu tür görevler, bu tür işler bir takım özel şirketlere de ihale edilebilmekte. Özel şirketler kendilerine sipariş edilen bilgi toplama işlemlerini bir görev olarak yerine getirirler ancak o getirdiği görevin veya edindiği bilgilerin ne işe yaradığı konusunda bir fikir sahibi değillerdir. Çünkü bu işin mutfağı istihbarat teşkilatlarıdır ve esas o bilgiyi kullanacağı yeri veya nerelerde kullanacağını sadece onlar bilir. Bu tür şirketler sadece bilgi toplamakla mükelleftir, sistem böyle yürür. Bu nedenle istihbarat teşkilatlarının bazı görevlerini özel şirketlere doğru değildir. Buralar sadece geçici bilgi temin etmek maksatlı kullanılır. Esas işin mutfağı istihbarat teşkilatlarının ta kendisidir.
