İzmir'in gözde turizm merkezlerinden Urla'da ruhsatsız işletmelerin ulaştığı boyut, Sayıştay denetimiyle ortaya çıktı. Urla Belediyesi'nin 2025 yılı hesaplarını inceleyen Sayıştay denetçileri, ilçede faaliyet gösteren binlerce işyerinin gerekli ruhsatı almadan çalıştığını tespit etti. Vergi dairesinin aktif mükellef listesi üzerinden yapılan incelemede, 2025 yılında faaliyete başlayan ve ruhsat alması gereken toplam 7 bin 409 işyerinin 4 bin 852'sinin işyeri açma ve çalışma ruhsatı bulunmadığı belirlendi.
YÜZDE 65'İ RUHSATSIZ
Rakamlar, Urla'daki ruhsatsız işletme tablosunun vahametini ortaya koydu. Buna göre ruhsat alması gereken işyerlerinin yaklaşık yüzde 65,5'i belediyeden gerekli izni almadan faaliyet gösterdi. Başka bir deyişle ilçedeki her 3 işletmeden yaklaşık 2'sinin ruhsatsız olduğu görüldü. Sayıştay, belediyenin işyeri ruhsatlarını düzenli olarak takip etmesi, ruhsatsız faaliyet gösteren işletmeleri tespit etmesi ve mevzuatta öngörülen yaptırımları uygulaması gerektiğini bildirdi. Belediye yönetimi ise denetçilerin bu tespitine katıldığını ve gerekli işlemlerin yapılacağını ifade etti.
GİDERLER YÜZDE 54'E ÇIKTI
Sayıştay'ın Urla Belediyesi için hazırladığı 2025 yılı denetim raporu yalnızca ruhsatsız işletmelerle sınırlı kalmadı. Raporda belediyenin mali yapısından personel yönetimine, taşınmaz kiralamalarından ihalelere ve sosyal yardımlara kadar 30 ayrı bulguya yer verildi. Şirket personeli de dahil edildiğinde belediyenin 2025 yılı toplam personel gideri 518 milyon 150 bin 7 TL'ye ulaştı. Hesaplamaya esas bütçe gelirinin 953 milyon 530 bin 914 TL olduğu belirtilirken, personel giderleri için belirlenen yüzde 40'lık yasal sınırın 381 milyon 412 bin 365 TL olduğu hesaplandı. Böylece personel giderlerinin bütçe gelirlerine oranı yüzde 54,34'e çıktı.
YARDIMLARDA USULSÜZLÜK
Kırtasiye, ramazan erzak kolisi, giyim, hoş geldin bebek çantası ve taziye paketi gibi sosyal yardımlarda da belediyenin kendi yönetmeliğinde öngörülen prosedürlere uyulmadığı tespit edildi. Sosyal inceleme raporlarının hazırlanmadığı, değerlendirme komisyonlarının oluşturulmadığı, puanlama formlarının doldurulmadığı ve başvuru sahiplerinin ilgili sosyal yardım sisteminde sorgulanmadığı belirtildi. Belediyede bazı işçilere yıllık 270 saatlik yasal fazla çalışma sınırının üzerinde mesai yaptırıldığı ortaya çıktı. Fazla çalışma sürelerinin 271 saatten 1758 saate kadar yükseldiği belirtildi. Öte yandan 4 işçinin 301-439 gün, 8 işçinin 208-295 gün, 20 işçinin ise 41-201 gün kullanılmamış yıllık izni bulunduğu kaydedildi. Sayıştay, biriken izinlerin iş sözleşmelerinin sona ermesi halinde belediyeye yüksek tutarlı ödeme yükü getirebileceği uyarısında bulundu.
RAPORDA ÖNE ÇIKAN BULGULAR
Sayıştay raporunda öne çıkan diğer tespitler ise şöyle sıralandı:
- Taşınmazlar: Bir taşınmazın mevzuata aykırı biçimde vakfa tahsis edildiği, kira süresi sona eren 12 taşınmazın yeniden ihale yapılmadan aynı kişilere ecrimisil karşılığında kullandırıldığı belirlendi.
- Doğrudan temin: Zorunlu trafik sigortası alımlarının 2 milyon 156 bin 842 TL'ye ulaştığı ve 103 ayrı doğrudan temin işlemiyle gerçekleştirildiği tespit edildi. Ayrıca Kamu İhale Kurulu uygun görüşü alınmadan yüzde 10'luk doğrudan temin sınırının mal alımlarında yüzde 21'e, yapım işlerinde yüzde 18'e çıktığı kaydedildi.
- Yapım ihaleleri: Fen İşleri Müdürlüğünün gerçekleştirdiği 5 yapım ihalesinde isteklilere proje verilmediği, bazı ihalelerde yaklaşık maliyetlerin piyasa rayiçlerini yansıtmadığı belirtildi.
- Sigorta poliçeleri: Yapım işlerine ilişkin sigortalarda şartnamede öngörülen yüzde 2'lik azami muafiyet oranının aşıldığı, bazı risklerde bu oranın yüzde 20'ye kadar çıktığı tespit edildi.
- Ödeme sırası: Önceki yıllardan devreden 76 milyon 97 bin TL'lik bütçe emanetine karşılık cari dönem borçlarına 558 milyon 166 bin TL ödeme yapıldığı, yasal ödeme sırasına uyulmadığı bildirildi.
- Kreş: Gündüz Çocuk Bakım Evi'nin 10 milyon 892 bin TL'lik giderine karşılık 6 milyon 251 bin TL gelir elde ettiği, yaklaşık 4 milyon 640 bin TL fark oluştuğu kaydedildi.
- Sosyal denge sözleşmesi: TÜM BEL-SEN ile imzalanan sözleşmede sosyal denge tazminatı dışında sendikal izinler, salon ve araç tahsisi gibi mevzuata aykırı hükümlere yer verildiği belirtildi.
- Şirket yönetimi: Belediye şirketlerinin karar defterlerinin müdürler yerine belediye başkanı tarafından imzalandığı, genel kurul kararı olmadan müdürlere huzur hakkı ödendiği tespit edildi.
- Atamalar ve denetim: 20 müdürlükte vekaleten görevlendirme yapıldığı, Teftiş Kurulu'nun planlı denetim yürütmediği belirtildi.
- Kaçak yapılar: Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılara ilişkin bazı encümen kararlarının yasal süreler geçmesine rağmen uygulanmadığı kaydedildi.
- Diğer işlemler: TROY kart düzenlemesine yer verilmemesi, tasarruf genelgesine aykırı festival ve organizasyon harcamaları, 9 yevmiye maddesinin geriye dönük değiştirilmesi, mali verilerin sisteme geç yüklenmesi ve bazı resmî yazışmalarda şahsi e-posta adreslerinin kullanılması da rapordaki diğer bulgular arasında yer aldı.
MENDERES'TE KİRA ALACAĞININ 15 MİLYONU KASAYA GİRMEDİ
MENDERES Belediyesi'nin 2025 yılı Sayıştay raporunda 22 bulguya yer verildi. Belediyenin kira gelirlerinde tahsilat sorunu yaşadığı, 2025'te 42 milyon 278 bin TL'lik kira tahakkukuna karşılık 27 milyon 189 bin TL tahsilat yapıldığı belirtildi. Raporda ayrıca personel giderlerinin yasal sınırı aşması, binlerce işyerinin vergi kaydının bulunmaması ve muhasebe hataları öne çıktı. Kira alacaklarının takibine ilişkin süreçlerin belirlenmediği ve tahsilattaki eksiklikler nedeniyle tahakkuk- tahsilat oranının düşük kaldığı tespit edildi.
PERSONEL GİDERLERİ
ŞİRKET çalışanları dahil yıllık personel gideri 615 milyon 838 bin TL'ye ulaştı. Belediyenin 2024 yılı kesinleşmiş bütçe gelirleri 734 milyon 173 bin TL olarak belirlendi. Sayıştay, giderler sınırın altına inene kadar yeni personel alımı yapılmaması gerektiğini vurguladı. Gecekondu fonu için elde edilen gelirlerin ilgili fon hesabına aktarılmayıp belediyenin cari harcamalarında kullanıldığı belirlendi. Belediye, maddi kaynak yetersizliği nedeniyle fon için pay ayrılamadığını bildirdi. Sayıştay, kaynakların yalnızca mevzuatta belirtilen amaçlar için harcanması gerektiğini kaydetti.
SELÇUK BELEDİYESİ'NDE BİNLERCE İŞYERİNDEN VERGİ ALINMADI
SAYIŞTAY'IN Selçuk Belediyesi'nin 2025 yılı hesaplarına ilişkin denetim raporunda ise 27 ayrı bulguya yer verildi. İncelemede 2 bin 389 işyerinin çevre temizlik vergisi mükellefiyetinin, 3 bin 283 işyerinin ise ilan ve reklam vergisi mükellefiyetinin oluşturulmadığı belirlendi. Sahipsiz hayvanlar için ayrılan kaynağın cep telefonu alımı gibi amacı dışındaki harcamalarda kullanıldığı da rapora yansıdı. Tabela, levha ve ışıklı tabela gibi araçlarla yapılan ilan ve reklamların vergiye tabi olduğu hatırlatılan raporda, ruhsat zorunluluğu bulunmayan avukatlık, noterlik ve tabiplik hizmeti veren 29 işyeri için de ilan ve reklam vergisi ile çevre temizlik vergisi mükellefiyetinin oluşturulmadığı kaydedildi. Eğlence vergisi mükellefi işyerlerinden tahakkuk ve tahsilat yapılmaması ile bazı işyerlerinin ruhsatsız faaliyet göstermesi de ayrı bulgular arasında yer aldı. Önceki yıldan devreden 943 bin 663,18 TL ödenmemiş paya 2025'te 2 milyon 152 bin 492,13 TL yeni tahakkuk eklendi. Yıl içinde İller Bankası alacaklarından mahsuben 558 bin 97,79 TL ödendi, toplam 2 milyon 538 bin 57,52 TL ise İzmir Kalkınma Ajansı'na aktarılmadı. 2025 sonu itibarıyla 17 kadrolu işçinin toplam 921 gün yıllık ücretli izin hakkı bulunduğu belirlendi. Biriken izinlerin ilerleyen yıllarda yüksek tutarlı mali yük ve idari para cezası riski doğurabileceği belirtildi.
