PROF. DR. TAHSİN KOÇYİĞİT YAZDI...

İslam ahlakı; ruhun derinliklerinden başlayıp sokağa, mahalleye ve dostluk bağlarına yayılan sarsılmaz bir emniyet iklimi kurmayı amaçlar. Bu huzur yapısının en hassas sütunu, şüphesiz ki insan mahremiyetine duyulan hürmettir. Günlük ilişkilerimizde "merak" adı altında sınırların kolayca aşıldığı, bakışların ve kulakların başkalarının özeline arsızca uzandığı bir dönemden geçiyoruz. Oysa İslam'ın tecessüsü kesin bir dille yasaklayan, kusurları örtmeyi en yüce erdem sayan ilkeleri, yıpranan insan ilişkilerimize taze ve şifa dolu bir nefes sunmaktadır.
MAHREMİYETİ İHLAL ETMEK
Arapça kökenli bir kelime olan tecessüs; bir insanın açıklarını, gizli hallerini ve hatalarını gizlice gözetlemek, dinlemek veya soruşturmak demektir. Komşunun evinden gelen seslere kulak kabartmak, bir arkadaşın özel eşyalarını kurcalamak ya da "merak ettim" kılıfıyla kişisel hayatları sorgulamak bu durumun en somut biçimleridir. Kur'an-ı Kerim, Hucurât Suresi'nin 12. ayetinde bu sinsi davranışı doğrudan hedef alır: "Ey iman edenler! Zannın birçoğundan kaçının. Çünkü zannın bir kısmı günahtır. Birbirinizin kusurlarını ve mahremiyetini araştırmayın (tecessüs etmeyin)..." Bu ilahi ferman; her bireyin evini, şahsi alanını ve onurunu dokunulmaz bir kale kılan en net sınırdır. Hiç kimsenin bir başkasının kapısını arkadan zorlama, sırlarını deşeleme ya da kötü zanlarla açığını arama hakkı yoktur. İslam ahlakında başkalarının mahrem hallerini didiklemek kesin bir dille haram kılınmıştır. Çünkü bir toplumda herkes birbirinin açığını kollayan, zaaflarını not eden birer gizli dedektif gibi yaşamaya başlarsa; orada ne içten bir selam kalır ne de samimi bir dostluk. İnsan, yaradılışı gereği hata yapmaya ve kusur işlemeye meyillidir. Hz. Muhammed (s.a.v.) yüz yüze ilişkilerdeki bu gözetleme tehlikesini şu sarsıcı uyarıyla hatırlatır: "Ey diliyle inandığı halde kalbine iman girmemiş olan kimseler! Müslümanların gıybetini etmeyin, onların kusurlarını araştırmayın. Kim kardeşinin kusurunu araştırırsa, Allah da onun kusurunu araştırır..." Bu çetin uyarı, insanı başkalarının hayatını röntgenlemekten vazgeçirip kendi vicdan aynasına bakmaya zorlayan en sert fren mekanizmasıdır. Başkasının evindeki, işindeki ya da karakterindeki açığı aramak; insanı kibre sürükler ve empati duygusunu tamamen köreltir.

MERHAMET KÖPRÜSÜ
İslam sadece mahrem hayatı kurcalamayı yasaklamakla kalmamış; bir yakının veya komşunun hatasına şahit olunduğunda o hatanın üzerini örtmeyi (setr) büyük bir erdem saymıştır. Sevgili Peygamberimiz (s.a.v.) bu koruyucu zırhı şu eşsiz hadis-i şerifiyle taçlandırır: "Müslüman Müslüman'ın kardeşidir. Ona zulmetmez, onu düşmana teslim etmez. Kim, kardeşinin bir ihtiyacını giderirse Allah da onun bir ihtiyacını giderir. Kim Müslümanı bir sıkıntıdan kurtarırsa, bu sebeple Allah da onu kıyamet günü sıkıntılarının birinden kurtarır. Kim bir Müslüman'ın kusurunu örterse, Allah da kıyamet günü onun kusurunu örter." (Buhârî, Mezâlim, 3)
EDEP ELBİSESİNİ KUŞANMAK
Bu kutlu beyan; kusur örtmenin sıradan bir jest olmadığını, kul ile Yaratıcı arasında kurulan muazzam bir merhamet zinciri olduğunu haykırır. Bir dostun ayağı kaydığında bunu meclislerde dedikodu malzemesi yapmak apaçık bir zulümdür; o hatayı şefkatle örtmek ise kardeşini toplum içinde korumaktır. Efendimiz (s.a.v.), insanlara bu nezahetle yaklaşanların mahşer gününde ilahi rahmetle ödüllendirileceğini müjdeler. Kusur örtmek hatayı onaylamak kesinlikle değildir; aksine, o hatayı işleyene mahcubiyet içinde kıvranmadan tövbe etme fırsatı tanımaktır. Bugün tecessüs, sadece meraklı gözlerden ibaret değildir; gündelik ilişkilerimizde "samimiyet" adı altında sergilenen ciddi bir görgüsüzlük biçimidir. Birinin özel hayatına dair detayları ısrarla kurcalamak, ailevi meselelerine burun sokmak veya geçmişteki talihsizliklerini sorgulamak bu kültürsüzlüğün en yaygın örnekleridir. İnsanlar arasındaki mesafenin kaybolması, hürmetin yerini arsız bir merakın almasına yol açar. Bir insanın mahrem alanına gözle, kulakla ya da sözle izinsiz girmek, o insanın sınırlarını çiğnemektir. Oysa İslam'ın tecessüs yasağı, evimizin kapısından içeri girmeden önce izin istemeyi şart koşacak kadar hassas bir edep öğretisidir. Gerçek dostluk, açık aramakla değil, mahremiyete duyulan sarsılmaz saygıyla mümkündür. Toplumsal huzur, insanların gündelik hayatta birbirlerinin alanlarına saygı duyması ve kusurlara karşı şefkatli bir hoşgörü göstermesiyle mümkündür. İslam'ın tecessüsü yasaklayan, kusur araştırmayı haram kılan ve hatayı örtmeyi erdem sayan ilkeleri, yıpranan insan ilişkilerimizi yeniden ayağa kaldıracak ahlaki kolonlardır. Bugün bize düşen en büyük ödev; masum görünen merakların peşine takılıp başkalarının hayatını didiklemekten vazgeçmektir. Unutulmamalıdır ki, komşusunun, dostunun ve kardeşinin kusurunu şefkatle örten bir insan, kendi huzurunu ve toplumun geleceğini de güvence altına almış olur. İnsan olmanın en güzel nişanesi; başkalarının hayatına röntgenci gözlerle bakmak değil, gözünü ve gönlünü edeple muhafaza etmektir.