Hazır geçen hafta Türkçe konusuna girmişken bu hafta da devam edelim istedim. Diksiyon dersi verdiğimizde en zor anlaşılan ama en hayati konulardan biri de vurgu konusudur. Vurgu en az anlaşılan konulardan biri olsa da anlaşılırlığı sağlamada hayati önem taşır. Hatta şöyle bir örnek vereyim. Son zamanlarda hayli yaygınlaşmış olsa da yadırgadığımız bir konu var. Yapay zekanın seslendirdiği videolar... Son örnekleri çok başarılı gibi görünüyor. Gerçek insan sesinden (ve güzel olanlarından) klonlanmış ve ilk anda kulağa hoş geliyor. Ancak dinledikçe tuhaflığı fark ediyorsunuz. Örneğin noktalama işaretlerinde kötü. Cümlenin bittiğini neredeyse hiç duymuyorsunuz. Ve en önemlisi, vurgular hep yanlış yerde olduğu için bir süre sonra kulağa robotik gelmeye başlıyor. Peki nedir vurgu? Ders veriyor gibi olmadan kısaca bahsedeyim. Vurgu, hece üzerindeki soluk baskısıdır. Kelime vurgusu olduğu gibi cümle vurgusu da vardır. Bu da genellikle (başka bir şeyi kastetmiyorsak) yüklemden bir önceki cümlededir. 'Vurgu, hece üzerindeki soluk baskısıdır', demiştim. Bu yüzden cümle içinde nefes aldığımız yer son derece önemlidir. Nefes aldığımız yeri otomatik olarak vurgulu okuruz. Eğer virgülü yanlış yere koyarsak, cümlenin vurgusu yanlış yerde olur. Bu ne demek? Anlamı tamamen değişir. Okulda öğretilen meşhur bir cümle vardır. Bu cümle bize virgülün yerinin önemini anlatmak için öğretilse de aslında aynı zamanda vurgunun yerinin önemini de anlatır.
OKU BABAN GİBİ...
Şimdi virgülü nereye koyacağız? Oku, baban gibi eşek olma dersek... Babamız -af buyurun- eşeklik etmiştir, okumamıştır. Biz okul eğitimi görüp bu durumu telafi etmeliyizdir. Yani vurguyu şöyle gösterebiliriz. OKU, baban gibi eşek olma. Eğer oku baban gibi, eşek olma dersek... Babamız okuyup kendisini yetiştirmiş biridir. Biz okumazsak eşek olur, o güzel mirasa ihanet etmiş oluruz. Bu durumu da şöyle vurgulayabiliriz: Oku BABAN GİBİ, eşek olma. Şimdi ekranda gördüğümüz yanlış örneklere dönebiliriz. Kimliği belirsiz iki kişi internette yazışıyor. Biri bakıyor ortada bir flört durumu var. Karşıdakine uyarı niteliğinde yazıyor. Erkeğim. Yani diyor ki ben hanım değil, ErKEğim. Karşıdaki ne anlıyor? ErkeĞİM. Yani, benim güçlü erkeğim der gibi, iyelik ekiyle... Tövbe tövbe. Bir başka örneğimizde şöyle bir cümle var.
NASIL VURGULANIYOR?
KIYMETİNİ BİLMEYEN İNSANA MELEK OLSAN KANAT SESİNDEN RAHATSIZ OLUR. Vurgulayalım. Kıymetini bilmeyen insana melek olsan, KANAT SESİNDEN rahatsız olur. Gayet anlaşılır. Oysa oyuncu nasıl vurguluyor? Kıymetini bilmeyen insana melek olsan, kanat, SESİNDEN rahatsız olur. Pardon, kanatın rahatsız olduğu neyin sesi? Bir başka cümle: VOLKAN'LA YAŞADIĞIMIZ SÜRECE SENİ UNUTMAYACAĞIZ. Virgülün yeri ve vurgu yine anlamı belirliyor. Cümle gayet net yine. Volkan ve ben, yaşadığımız sürece (bir ömür) seni hatırlarız. Eğer şöyle yaparsak: Volkanla YAŞADIĞIMIZ, sürece seni unutmayacağız. Burada işler değişiyor. Volkan'la birlikte yaşadığımız sürece, başkasıyla değil, anlamına geliyor.
