Başrollerini Charles Boyer ile kült sanatçı Ingred Bergman'ın oynadığı tiyatrodan uyarlama 'gas light' filmini izlemiş miydiniz?
Hayli kuruntu ve kuşku içindeki koca, evde yalnız bıraktığı karısından şüphelenmekte, dışarıda iken uzaktan evi gözleyerek titrek gaz lambasının ışığının yarattığı yansımalardan sübjektif sonuçlar çıkarmaktadır. İşte buna izafeten gaslighting, tekrar bir terim olarak, karşısındakini manüple ederek akıl sağlığı ile ilgili inancını zedelemek anlamında kullanılmaya başlandı.
BU YIL ÇOK ARANMIS
Ama bu sözcüğün asıl ilgiyi çekmesi ünlü Webster Sözlüğü'nün bunu 2022 yılının en çok kullanılan sözlüğü olarak belirlemesi ile oldu. Merriam-Webster, online'da gaslighting kelimesini arayanların sayısının 2022'de yüzde 1740 arttığını söylemiş. Yedi yıl önce de American Dialect Cemiyeti, 'en kullanışlı kelime' şeklinde lanse etmişti, aynı sözcüğü! Gaslighting'e dönersek, kendinizi son derece kötü hissetmenize yol açan kötü bir hareketi, 'sadece bir şaka idi', 'üzerine alınma' veya 'çok büyütüyorsun' tarzında yaklaşan yakınınızdaki insanlar olmuştur. Bu, sizin duygu ve düşüncelerinizdeki kararlılığı yıpratarak, karşınızdaki kişinin davranış, jest ve mimiklerinden çıkardığınız duyguları hiçleştirip, sonraki ilişkileriniz için kendinize güveninizi alaşağı etmeyi amaçlar.
Elbette bu tip davranışlar, tek seferlik olmaz. Hedefteki kişi sürekli bu davranışa maruz bırakılır, sonuçta da duygu durum bozukluğundan kişilik bozukluğuna kadar giden semptomlara yelken açılır.
POLITIKACI YÖNTEMI
Bu yöntemi en çok politikacılar kullanır! Bu konuda klasik olarak kabul edilen bir kitap da yazan Byrant Welch, çağımızın ruhu gereği, siyasetçilerin halkla ilişkiler kulvarına girdiklerinde, modern iletişim, propaganda ve reklam tekniklerinde, yöntem olarak gasligthingi nasıl bir araç olarak kullandıklarını anlatıyor.
Welch, bir bilim insanı olarak, Amerikan tarihindeki Irak Savaşı gibi örneklerden de yola çıkarak, karmaşık yeni siyasi durumlarda, manipülasyon metodu olarak, gaslighting'in uzun vadeli etkilerini analiz ediyor.
Ama bu yöntemin, konjoktürel üstünlük sağlasa da sonuçta bozguna yol açtığını, sorunları çözme yeteneğinin altını oyduğunu belirtiyor, ve devam ediyor: "Tıpkı George Cukor tarafından yönetilen 1944 yılı yapımı filmdeki, karısını çıldırtmayı amaçlayan sapık ruhlu bir kocanın, karısının gerçeklik duygusuyla oyunlar oynayarak onu deliliğin eşiğine getirmesi gibi, George W. Bush, Karl Rove, Rush Limbaugh ve Ann Coulter isimlerini kullanan Amerika'nın en yeni siyasi "gaslighterları" ve pek çok dini liderleri, Amerikalıların zihninde kafa karışıklığı yarattılar" diyor.
Bireysel Gaslighter'lar, nasıl kurbanlarının paranoya ve kıskançlığa karşı savunmasızlıklarından yararlanarak zihinlerinin rasyonel çalışma yeteneğini baltalıyorlarsa, siyasi gaslighterlar da, milyonlarca insanı bu tür saldırılara maruz bırakarak, dünyanın karmaşık gerçekliğinden kendi çıkarları için yaralanıyorlar.
Son noktada, Dr. Welch, bu zararlı manipülasyona karşı savaşmak için harekete geçilmesi gerektiğinin altını çiziyor. Manüplatör birey, ilk olarak ilişkilerinin mükemmelliği algısı ile hayran olma safhası ve sonrasında da değersizleştirme yani hayranlık duyulan kişinin sorunlu, kesinlikle ideal olmayan beceriksiz kişiye evrilmesini sağlar. Sonuç mu? Manüplatör terk edilen bir mağdur olarak yeni arayışlara yelken açar! Ne diyelim!
Görüldüğü kadarı ile bu sözcük, hem bireysel psikoloji hem de sosyal politik terminoljide üzerine yüklenen anlamları ile yılın kelimesi olmayı hak etmiş görünüyor!
