Muğla Milas'ta, tam 60 milyon yıl önce doğdu, bölgede "Zultanit" adıyla anılan bilim dünyasında ise "Diaspor" kristali denilen elmasın tahtını sarsan bu eşsiz taşın güzelliği artık mücevher dünyasında adından söz ettiriyor.
Dünyada yalnızca Milas'ta çıkarılan Diaspor kristali, nadirliği ve renk değiştirme özelliğiyle elması geride bıraktı. 100 bin dolara kadar alıcı bulan bu eşsiz taş, Türkiye'nin 50 milyar dolarlık rezervinin en değerli parçası. Dünyada ekonomik ölçekte yalnızca Türkiye'de bulunan Gem Türk Diasporu, renk değiştiren yapısı ve yüksek değeriyle uluslararası mücevher sektörünün gözdesi haline geldi. Muğla'nın Milas, Yatağan ve Kavaklıdere ilçelerinde çıkarılan değerli taşın bir tonluk yüksek kaliteli rezervinin değerinin yaklaşık 5 milyon dolara ulaştığı belirtiliyor.
Muğla'nın dağlarında yıllarca boksit madeni içerisinde sıradan bir mineral olarak görülen kristallerin bugün dünyanın en dikkat çekici süs ve mücevher taşları arasında yer aldığı ortaya çıktı. Mücevher dünyasında "Gem Türk Diasporu", ticari piyasada ise "Zultanit" adıyla bilinen taş, özellikle ışık kaynağına göre renk değiştirme özelliğiyle uluslararası pazarda büyük ilgi görüyor. Bu taş, bilim insanlarını şaşırtıyor, mücevher tasarımcılarını heyecanlandırıyor, yatırımcıların ilgisini çekiyor. Milas'ın yeraltından çıkan bu kristali, bölgeye uluslararası vitrinlerde yer kazandırıyor.
Öte yandan dünyaya şu mesajı veriyor; "Türkiye sadece tarih ve turizm değil, doğal kaynaklar ve eşsiz değerler bakımından da zengin bir ülke."
ONU EŞSİZ KILAN ÖZELLİĞİ
Diaspor taşı ilk kez 1801 yılında Rusya'nın Ural Dağları'nda keşfedildi. Ancak bugün takı ve mücevher kalitesinde örnekleri yalnızca Muğla'nın Milas ilçesi sınırlarında, İlbir Dağı'nda bulunan bir maden ocağında çıkarılıyor. Bu minerale "diaspor" adı, Yunanca "dağılmak" anlamına gelen diaspeiro kelimesinden geliyor. Çünkü bu taş ısıtıldığında çatlayarak dağılabiliyor. Diaspor, jeolojik olarak boksit yataklarında oluşuyor. Bu taş, hem sağlam hem de işlenmeye elverişli olmasıyla dikkat çekiyor. Ancak onu özel kılan, farklı ışıklar altında farklı renkler yansıtması. Gün ışığında yeşilimsi zeytin tonları, iç mekân sarı ışığında ise pembemsi kızıl renklere bürünüyor.
ELMASTAN 10 BİN KAT DAHA NADİR
Uzmanlara göre Diaspor kristali, elmastan yaklaşık 10 bin kat daha nadir. Bu nadirlik, taşın değerini doğrudan etkiliyor. Karat ağırlığı, berraklığı, renk geçiş kalitesi ve işçiliğine göre fiyatı değişen kristal, özel tasarım mücevherlerde 100 bin dolara kadar alıcı bulabiliyor. Bu taş, sadece estetik bir mücevher malzemesi değil aynı zamanda Türkiye'nin doğasından çıkan, nadir bulunan, yüksek değere sahip bir doğal kaynak. Bu taşı değerli kılan yalnızca görselliği değil, işlenme zorluğu, doğallığı ve sadece tek bir coğrafyada bulunması. Bilinçli bir şekilde satın alındığında, bu taş sadece kişisel bir takı değil, aynı zamanda kültürel ve doğal bir mirasa yapılan bir yatırım anlamına gelir.
SADECE MİLAS'TA ÇIKARILIYOR
Diaspor taşı aslında dünya genelinde boksit içeren kayaçlarda mikroskobik boyutta bulunabiliyor. Ancak takı ve mücevher yapımına uygun şeffaf ve büyük kristaller, yalnızca Milas'ta çıkarılabiliyor. Milas diasporunun bu kadar nadir olmasının başlıca nedenleri, tek kristal ve optik saflıkta oluşması, renk değiştirme özelliği (pleokroizm), dilinimli yapısına rağmen kesilebilir ve parlatılabilir olması ve dünyada sadece bir madenden çıkarılıyor olması.
Bilimsel çalışmalara göre Milas diasporunun oluşumu yaklaşık 60-100 milyon yıl öncesine, yani Kretase dönemine kadar uzanıyor. Taşın içerisindeki krom, vanadyum ve demir gibi elementler, renk değiştirme özelliğini kazandırıyor.
HOLLYWOOD ÜNLÜLERİ KULLANIYOR
Dünyaca ünlü mücevher tasarımcıları tarafından kullanılan Milas diasporu, Hollywood yıldızlarının takılarında kendine yer buldu. Karat başına 1000 dolara kadar çıkan bu taş, zamanla elmas, zümrüt ve yakut gibi değerli taşlar arasında anılmaya başlandı. ABD'de bu taşı keşfeden bazı tasarımcıların yaptığı takılar Hollywood ünlülerini süslüyor. Hatta o tasarımcıların kendi markaları altında sattıkları mücevherde kullanılan bu taşlar Kapalıçarşı'daki bir kuyumcunun sattığı üründen çok daha pahalı olabiliyor ve farklılıklar gösteriyor. Bu taş Victoria's Secret'ın ünlü meleklerinden Alessandra Ambrosio tarafından kullanıldı. Taşın değeri perakende satan firmanın kendi becerisi ile doğru orantılı bir konu. Öte yandan Christina Milan, Nina Dobrev gibi ünlüler de bu taşa oldukça ilgi gösteren Hollywood yıldızlarından bazıları.
50 MİLYAR DOLARLIK POTANSİYEL
Türkiye'de yer altındaki süs taşı rezervlerinin toplam değerinin yaklaşık 50 milyar dolar seviyesinde olduğu tahmin ediliyor. Diaspor kristali de bu potansiyelin en dikkat çekici unsurlarından biri olarak öne çıkıyor. Özellikle Hindistan başta olmak üzere birçok ülkeye ihraç edilen taş, hem iç piyasada hem de uluslararası pazarda yoğun talep görüyor.
DEĞERİ HER YIL YÜKSELİYOR
Diaspor taşı yalnızca bir süs eşyası değil, Milas için stratejik bir değer. Bölgedeki maden 1970'lerde Etibank tarafından işletilmeye başlandı, ancak o yıllarda ekonomik getirisi anlaşılamadığı için kapatıldı. 2005'te özel sektörün devreye girmesiyle, diaspor taşı yeniden keşfedildi.
Bugün Milas'taki diaspor madeni, yılda 200 bin ton boksit cevheri üretirken, içinden çıkan kristal yapıdaki taşlar dünyanın dört bir yanına ihraç ediliyor. Her yıl yüz binlerce Euro'luk mücevher ihracatı yapılırken, bölge halkı için yeni istihdam alanları da açılmış durumda.
Maden işletmesinde çalışan yerel halk, taş işleme ve kesim gibi özel alanlarda eğitim alarak dünya standartlarında taş kesimi yapabilecek ustalar haline geldi. Bu da Milas'ta yeni bir zanaat geleneği oluşmasına önayak oldu.
3 ÇUVAL TAŞ 5 MİLYON DOLAR EDİYOR
Dokuz Eylül Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Doğal Yapı Taşları ve Süs Taşları Anabilim Dalı Başkanı ve İzmir Meslek Yüksekokulu El Sanatları Bölümü Kuyumculuk ve Takı Tasarımı Programı Bölüm Başkanı Prof. Dr. Murat Hatipoğlu, Gem Türk Diasporu'nu dünyanın en çok aranan taşlarından biri yapan özelliğin renk değiştirmesi olduğunu belirterek, taşın güneş ışığında zeytinyağı yeşili tonlarında, farklı ışık kaynaklarında ise pembe, mor ve nar çiçeği kırmızısı renklerinde görülebildiğini söyledi. Taşın ekonomik değerine dikkat çeken Prof. Dr. Hatipoğlu, "Bir ton Gem Türk Diasporu yaklaşık üç çuval taş eder. Kalitesine göre değişmekle birlikte bu miktardaki taşın değeri yaklaşık 5 milyon doları bulabilir. Bu nedenle Türkiye'nin sahip olduğu en önemli doğal yeraltı zenginliklerden biridir" dedi
AKADEMİ DÜNYASINDA ADINDAN SÖZ ETTİRİYOR
Milas diasporuyla ilgili onlarca akademik araştırma, yerli ve yabancı üniversitelerce yayımlandı. Journal of African Earth Sciences, Frontiers in Earth Science gibi prestijli dergilerde Milas diasporunun tek kristal yapısı ve eşsiz renk değişimi özellikleri incelendi. Gemological Institute of America (GIA), diasporu "doğal olarak renk değiştiren nadir taşlar" sınıfına aldı. Diasporla ilgili araştırmalarda Milas'ın boksit yatakları, taşın mineral yapısı, iz elementleri ve ekonomik potansiyeli bilimsel düzeyde analiz ediliyor.
TÜRKİYE'NİN DOĞAL ELÇİLERİ
Türkiye'nin yalnızca Gem Türk Diasporu ile değil, dünyada benzeri bulunmayan başka değerli taşlarla da öne çıktığını belirten Hatipoğlu, Bursa Orhaneli'nde çıkarılan Jade ile Erzurum- Erzincan hattında bulunan Kammererit'in de ülkenin önemli doğal zenginlikleri arasında yer aldığını söyledi. Bu üç taşın Türkiye'nin doğal elçileri olarak değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Hatipoğlu, "Avustralya opaliyle, Tanzanya tanzanitiyle dünyada tanınıyorsa Türkiye de Gem Türk Diasporu, Mor Jade ve Kammererit ile tanınabilir" dedi
