
Bir uçağa bindiğinizde hayatınızı kime emanet edersiniz? Muhtemelen hiç düşünmeden pilota dersiniz. Peki, gökyüzünde aynı anda farklı yönlere uçan, yükselen, alçalan ve inişe hazırlanan onlarca uçağın trafiğini kim yönetiyor? Binlerce metre yükseklikte trafik ışıkları, kavşaklar ya da yol çizgileri yok. Ama gece gündüz devam eden yoğun bir trafik var. İşte bu trafiğin güvenli biçimde yönetilmesinde, yolcuların çoğunun yüzünü görmediği, sesini duymadığı insanlar görev alıyor: Hava trafik kontrolörleri. Türkiye Hava Trafik Kontrolörleri Derneği (TATCA) Başkanı Doğan Yiğit ile kulelerin, radar ekranlarının ve telsiz konuşmalarının arkasındaki dünyayı konuştuk. Yiğit'in anlattıkları, bir uçak yolculuğunun ne kadar büyük bir ekip çalışmasıyla gerçekleştiğini ortaya koyuyor. Doğan Yiğit, bir uçağın yolculuğunun tek bir kontrolör tarafından yönetilmediğini belirterek güvenli uçuşun pilotlar, kontrolörler ve diğer havacılık çalışanlarının koordinasyonuyla gerçekleştiğini söyledi.
RADARDA BİR NOKTA
Radar ekranında hareket eden küçük işaretler, rakamlar ve uçuş kodları... Dışarıdan bakıldığında yalnızca teknik bilgiler gibi görünüyor. Oysa her işaretin arkasında bir uçak ve içinde sevdiklerine kavuşmayı bekleyen insanlar bulunuyor. Doğan Yiğit, radar ekranındaki bir uçağa bakarken ne gördüklerini şöyle anlattı: "İlk olarak ekranda bir trafik görürüz; çünkü operasyonel olarak değerlendirmemiz gereken unsur budur. Ancak o trafiğin arkasında insanların bulunduğunu hiçbir zaman unutmuyoruz." Yiğit, kontrolörlerin kararlarını duygularıyla değil, aldıkları eğitim, tecrübe ve uluslararası havacılık kuralları doğrultusunda verdiğini vurguladı. Pilot kendi uçağının uçuşunu yönetirken hava trafik kontrolörü, sorumlu olduğu hava sahasındaki diğer uçakları da takip ediyor. Birbirinden uzakta görünen iki uçak, hızları ve rotaları nedeniyle birkaç dakika sonra tehlikeli biçimde yaklaşabiliyor. Kontrolörlerin en önemli görevlerinden biri, bu riski henüz ortaya çıkmadan fark etmek. Yiğit, bazı durumlarda karar verme süresinin çok kısa olabildiğini belirterek, "Başarılı trafik yönetimi, son saniyede müdahale etmekten çok o noktaya gelmeden önce riski tespit edip çözüm üretmektir" dedi.
PANİĞE ASLA YER YOK
Bir uçakta teknik arıza meydana geldiğinde, yakıtla ilgili acil bir durum yaşandığında veya pilotla telsiz bağlantısı kesildiğinde hava trafik kontrolörleri de harekete geçiyor. Öncelikle olayın niteliği değerlendiriliyor, gerekli trafik düzenlemeleri yapılıyor ve ilgili birimlerle koordinasyon sağlanıyor. Amaç, pilotun güvenli karar verebilmesi için uygun koşulları oluşturmak. Yiğit, pilotlarla iletişimde yanlış anlaşılmaya yer olmadığını belirterek, "Havacılık iletişiminde 'nasıl olsa anladı' yaklaşımına yer yoktur" ifadelerini kullandı.

GÖKYÜZÜNDE MESAİ BİTMEZ
Hava trafik kontrolörlüğü, sabah başlayıp akşam sona eren mesleklerden değil. Gece yarısı, hafta sonu, bayram ya da yılbaşı fark etmiyor. Uçaklar havalandığı sürece kontrolörler de görevlerinin başında. TATCA Başkanı Yiğit, mesleğin aile hayatına yansıyan fedakârlıklarına dikkat çekti. Kontrolörlerin kimi zaman çocuklarının özel günlerinde ailelerinin yanında olamadığını, başkalarının güvenle sevdiklerine kavuşabilmesi için kendi ailelerinden uzak kaldıklarını anlattı. Bir tarafta ailesine kavuşmak için uçağa binen yolcular, diğer tarafta o yolculuğun güvenli gerçekleşmesi için kendi ailesinden uzakta çalışan kontrolörler bulunuyor.
BÜYÜK SORUMLULUK
Bazı hava trafik kontrol merkezlerinde ekranların rahat okunabilmesi için aydınlatma düşük seviyede tutuluyor. Dışarıdan sakin görünen bu salonlarda son derece yoğun bir zihinsel çalışma yürütülüyor. Kontrolörler uçakların hızlarını, irtifalarını, rotalarını ve birbirleriyle olan ilişkilerini sürekli değerlendiriyor. Yiğit, aynı anda takip edilen uçak sayısının sabit olmadığını, iş yükünün hava koşulları, trafik yoğunluğu ve uçuşların özelliklerine göre değiştiğini söyledi. Bu nedenle çalışma ve dinlenme düzeninin büyük önem taşıdığını belirtti. Hava trafik kontrolörlüğü, özel yetenek ve uzun bir eğitim süreci gerektiriyor. Adayların dikkat, algı, hafıza, mekânsal düşünme ve baskı altında doğru karar verme becerileri değerlendiriliyor. Seçme aşamalarını geçen adaylar, teorik eğitimlerin ardından simülatör ve uygulamalı eğitimlerden geçiyor. Bu eğitimlerde yoğun trafik, kötü hava koşulları, teknik arızalar ve haberleşme problemleri gibi senaryolar üzerinde çalışılıyor. Yiğit, eğitime başlayan herkesin kontrolör olamadığını belirterek, "Çünkü bu meslekte 'yaklaşık yeterli' olmak yeterli değildir" dedi.
KONTROLÖR İHTİYACI VAR
Türkiye'nin Avrupa, Asya ve Orta Doğu arasındaki stratejik konumu, ülke hava sahasını uluslararası uçuşlar açısından önemli bir noktaya taşıyor. Artan hava trafiğiyle birlikte yetişmiş kontrolör ihtiyacının da büyüdüğünü belirten Doğan Yiğit, yalnızca teknolojik yatırımların yeterli olmayacağını söyledi. Yiğit, "Hava trafik kontrolünde kapasite ve emniyet yalnızca teknik sistemlerle artırılamaz; yeterli sayıda, iyi eğitimli ve tecrübeli kontrolör kadrosuna da ihtiyaç vardır" şeklinde konuşarak kontrolör ihtiyacına vurgu yaptı.