İzmir'in Seferihisar ilçesine bağlı Sığacık'ta bulunan Teos Antik Kenti, binlerce yıl önce Akdeniz dünyasının önemli ticaret, sanat ve düşünce merkezlerinden biriydi. Kuzey ve güneyindeki iki limanıyla deniz ticaretine açılan kent; tüccarları, sanatçıları, düşünürleri ve dönemin güçlü siyasi figürlerini buluşturuyordu. Antik İonia'nın 12 kent devletinden biri olan Teos'un merkezinde yer alan yaklaşık 2 bin 200 yıllık meclis binası ise kentin siyasi ve toplumsal yaşamına ilişkin önemli bilgiler sunuyor.
EN İYİ KORUNMUŞ YAPILARDAN
Bir zamanlar bu yapıda kentin geleceği tartışılıyor, kralların talepleri görüşülüyor, öğrenciler müzik ve temel bilgiler sınavlarına giriyordu. Roma döneminde sahne eklenen meclis binası, zamanla kültürel etkinliklere de ev sahipliği yaptı. Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Ankara Üniversitesi adına 2010 yılından bu yana sürdürülen kazı ve restorasyon çalışmaları, İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin maddi katkılarıyla devam ediyor. Özellikle meclis binasında bulunan yazıtlar, Teos'un mimari özelliklerinin yanı sıra antik dönemin eğitim sistemini, siyasi ilişkilerini ve günlük yaşamını da aydınlatıyor. Teos Antik Kenti Kazı Başkanı Prof. Dr. Musa Kadıoğlu, kentin en iyi korunmuş kamu yapılarından biri olan meclis binasının, agoranın hemen kuzeybatısında yer aldığını belirtti.
EĞİTİM VE KÜLTÜR ALANI
Kadıoğlu, "Burası Teos kent devletinin meclis binası. Danışma meclisi burada toplanıyor ve kentin geleceğiyle ilgili kararlar alıyordu. Ancak yapının önemini artıran başka bir özelliği daha var. Ele geçen yazıtlar, burasının yalnızca meclis toplantıları için kullanılmadığını, eğitim ve kültür faaliyetlerine de ev sahipliği yaptığını gösteriyor" dedi. Yaklaşık 800 kişilik kapasiteye sahip yapıda 17 sıra oturma basamağı bulunuyor. Roma döneminde eklenen sahne de yapının kültürel etkinliklerde kullanıldığını gösteriyor. Kadıoğlu, "2010 yılında buraya geldiğimizde yalnızca üstten iki üç basamak görünüyordu. Yıllar içerisinde yapıyı tamamen ortaya çıkardık. Güney analemma duvarını, oturma basamaklarını ve son olarak kuzey analemma duvarını ele alarak restorasyonu büyük ölçüde tamamladık. Böylelikle antik dönemin en önemli kamu yapılarından birini yeniden görünür hale getirdik" diye konuştu.
2 BİN 200 YIL ÖNCE EĞİTİM VERİLİYORDU
TEOS'UN antik dünyadaki önemini ortaya koyan belgelerden biri de Polythros Eğitim Vakfı yazıtı. Yaklaşık 2 bin 200 yıl önce yaşayan varlıklı bir Teoslu olan Polythros, 34 bin drahmi bağışlayarak kentte çocukların eğitimini destekleyen bir vakıf kurulmasını sağladı. Vakıf kapsamında özgür doğmuş kız ve erkek çocukların eğitim alması desteklendi. Kadıoğlu, Teos'taki yazıtların antik dönemin eğitim sistemine ilişkin ayrıntılı bilgiler içerdiğini belirterek şunları söyledi: "Bu tür eğitim vakıflarını antik kentlerin çok azında biliyoruz. Teos'ta kız ve erkek çocukların eğitim aldığını görüyoruz. Daha da önemlisi, öğrencilerin hangi dersleri alacağına öğretmenlerin karar verdiğini biliyoruz. Öğretmenler arasında anlaşmazlık çıkarsa 40 yaşın üzerindeki müdür yardımcısı devreye giriyor. Bu ayrıntılar, antik dönemde eğitimin nasıl örgütlendiğini anlamamız açısından çok önemli."
GLADYATÖRLERDEN KENTİN GÜÇLÜ AİLELERİNE UZANAN İZLER
MECLİS binasında bulunan heykel kaideleri ve yazıtlar, Roma döneminde Teos'un önde gelen ailelerinin toplumsal yaşamdaki yerini de ortaya koyuyor. Yazıtlar, seçkin ailelerin kentteki onurlandırma gelenekleriyle ve gösteri kültürüyle ilişkilerine ışık tutuyor. Fesinos'un eşi Stratonike'nin önemli dinî görevler üstlendiği, kızları Klaudia Tryphaina'nın ise Efesli Tiberius Klaudius Italicus ile evlenerek Efes'e yerleştiği anlaşılıyor. Teos'un antik dünyadaki ünü, sanatçıları ve siyasi ilişkilerinin yanı sıra çevresindeki taş ocaklarından çıkarılan değerli mermerlere de dayanıyordu. Meclis binasının döşemesinde tespit edilen Lucullus mermeri, dönemin taş işçiliği ve mimari estetiği hakkında bilgi veriyor.
TARİHİ YAZITLAR ORTAYA ÇIKARILDI
TEOS'UN meclis binası, yalnızca kentin iç yönetimine değil, Hellenistik dönemin güçlü krallıklarıyla kurulan diplomatik ilişkilere de tanıklık etti. Kentte bulunan Seleukos Kralı III. Antiokhos'a ait mektuplar ve onurlandırma yazıtları, MÖ 3. yüzyılın sonlarında Teos'un siyasi ilişkilerine ilişkin önemli bilgiler içeriyor. Prof. Dr. Kadıoğlu, III. Antiokhos'un Teos'a özerklik, vergi muafiyeti ve sığınma hakkı gibi ayrıcalıklar tanıdığını belirterek kralın kentten dikkat çekici bir talepte bulunduğunu anlattı. Kadıoğlu, "III. Antiokhos, Teos'a bazı önemli ayrıcalıklar tanıdı. Ancak kralın kentten dikkat çekici bir talebi de vardı. Bronzdan yapılacak heykelinin meclis binasına dikilmesini ve her yıl mevsim meyveleriyle süslenmesini istiyordu" diye konuştu.
360 YILDA TAMAMLANAN TAPINAK
TEOS'UN mimarlık tarihi açısından önemli yapılarından biri de şarap, bereket ve eğlence tanrısı Dionysos'a adanan tapınak. Antik dünyanın ünlü mimarlarından Hermogenes'e atfedilen yapı, Romalı mimar ve mühendis Vitruvius'un eserlerinde de yer alıyor. Uzun yıllar boyunca tapınağın depremler nedeniyle defalarca yıkılıp yeniden inşa edildiği düşünülüyordu. Yaklaşık 360 yıla yayılan bir inşa sürecinden söz ediliyor.
ANTİNOOS'UN PORTRESİ
TANRIÇA Roma ve Augustus Tapınağı'nda ortaya çıkarılan önemli eserlerden biri de Roma İmparatoru Hadrian'ın yakın çevresinde yer alan Antinoos'a ait mermer portre oldu. Prof. Dr. Kadıoğlu, "Anadolu'da bu ölçülerde bilinen tek örnek olması bakımından çok önemli. Yapının ikinci yüzyılda Tanrıça Roma ve Augustus'un yanı sıra Antinoos'la da ilişkili bir kutsal alan olarak kullanıldığını söyleyebiliyoruz" dedi.
