Türkiye'nin birinci derece deprem kuşağında yer alan metropollerinden biri olan İzmir, aktif fay hatları ve kentin alüvyon zemin yapısı nedeniyle deprem riskini en yoğun hisseden şehirlerin başında geliyor. Özellikle 30 Ekim 2020 tarihinde yaşanan ve derin acılar bırakan İzmir depreminin ardından yerel yönetimler, merkezi kurumlar ve akademik çevreler hazırlık çalışmalarını tamamen "risk azaltma" eksenine taşıdı.
Peki, İzmir depreme ne kadar hazır? Kenti güvenli hale getirmek için yürütülen mevcut çalışmalar, projeler ve eksik kalan yönler şu başlıklar altında öne çıkıyor:
1. BİLİMSEL ZEMİN ETÜTLERİ VE MİKROBÖLGELEME ÇALIŞMALARI
İzmir'in deprem karşısındaki en büyük dezavantajlarından biri, özellikle Bayraklı, Bornova ve Karşıyaka gibi kıyı kesimlerindeki alüvyon zeminler ve sıvılaşma riskidir. Bu tehlikeyi bertaraf etmek için İzmir Büyükşehir Belediyesi ve üniversitelerin (Dokuz Eylül Üniversitesi başta olmak üzere) koordinasyonunda kapsamlı mikrobölgeleme çalışmaları yürütülüyor:
Sondaj ve Ölçümler: Bornova ve Karşıyaka'nın ardından Konak ve Bayraklı'da da derin sondaj ve zemin davranış analizleri hız kazandı. Sadece Konak'ta Göztepe'den İskele'ye uzanan hatta onlarca sondaj tamamlandı.
ZF Sınıfı Riskli Zeminler: Türkiye'de bir ilk olarak, standart hesaplama yöntemlerinin yetersiz kaldığı "ZF" sınıfı sorunlu zeminler için özel bölgesel tasarım kriterleri geliştiriliyor.
2. YAPI STOKU ENVANTERİ VE 120 BİN BİNA MERCEK ALTINDA
Kentin depreme hazırlık seviyesini belirleyen en hayati adımlardan biri yapı envanteri çalışmalarıdır.
Bayraklı, Bornova ve Karşıyaka başta olmak üzere yaklaşık 120 bin yapının envanteri çıkarıldı.
Bu çalışmalarla birlikte riskli binalar tespit edilerek mülk sahiplerine resmî bildirimlerde bulunuluyor ve performans analizleri / kentsel dönüşüm süreçleri yasal çerçevede takip ediliyor.
3. DEPREM MASTER PLANI VE 2027 HEDEFLERİ
İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin üniversitelerle ortaklaşa yürüttüğü kapsamlı Deprem Master Planı çalışmaları devam ediyor. Sadece binaları değil; ulaşım ağlarını, enerji hatlarını, kritik altyapıyı ve acil durum lojistiğini bir bütün olarak ele alan bu planın, kentin gelecekteki imar kararlarında anayasa niteliği taşıması amaçlanıyor. Uzmanlar, son yıllarda atılan adımların hızlandığını ancak İzmir'in henüz "tam anlamıyla depreme hazır" bir kent olarak nitelendirilemeyeceğini, önümüzdeki 5 yıllık süreçteki kararlı dönüşüm hamlelerinin hayati önem taşıdığını vurguluyor.
4. KENTSEL DÖNÜŞÜM VE RİSKLER
Karabağlar, Bayraklı, Uzundere, Ballıkuyu ve Çiğli gibi pilot bölgelerde yerinde dönüşüm ve riskli alan projeleri yürütülse de, İzmir genelindeki çok sayıdaki yaşlı yapı stoku ve ekonomik faktörler nedeniyle kentsel dönüşüm süreci hâlâ en büyük zorluklardan biri olarak duruyor.
SONUÇ:
İzmir; bilimsel veriler, zemin etütleri, yapı envanterleri ve hazırlık aşamasındaki Master Planı ile geçmiş yıllara nazaran çok daha planlı ve bilinçli bir hazırlık evresindedir. Ancak yapı stokunun büyüklüğü göz önüne alındığında, merkezi yönetim, yerel yönetim ve vatandaş iş birliğiyle kentsel dönüşüm hızının artırılması, kentin olası büyük bir afete karşı direnç kazanması için hayati zorunluluk olmaya devam etmektedir.
