Kentin kültürel mirasının önemli parçalarından Elhamra'nın kuruluş serüveni 1912 yılında, daha sonra İzmir Milli Kütüphane Cemiyeti adını alacak sivil bir girişimin Salepçioğlu Hacı Ahmet Konağı'nın selamlık bölümüne İzmir Milli Kütüphaneyi kurmasıyla başladı.
Bir süre sonra kütüphaneye ayrı bir bina yapılmasına karar verildi. Yeni bina için ihtiyaç duyulan geliri sağlaması için ise konağın bahçesine bir sinema binası inşa edilmesi kararlaştırıldı. Mimar Tahsin Sermet'e planı hazırlatılan milli kütüphane ve sinema binasının temeli 1915'te atıldı. Birinci Dünya Savaşı nedeniyle ara verilen inşaat çalışmalarına, İzmir'in kurtuluşunun ardından devam edildi. Sinemanın inşaatı 1926'da tamamlandı.
Elhamra Sineması adıyla hizmet veren salon, "Milli Kütüphane Sineması", "Milli Kütüphane Tiyatrosu" gibi adlarla da anıldı.
Birçok müzisyenin de konser verdiği bina, televizyonla birlikte sinemaya duyulan ilginin azalması ve kira gelirinin yetersizliği nedeniyle 1978'de Kültür ve Turizm Bakanlığına kiralandı. Bakanlıkça restore edilerek 1982'de İzmir Devlet Opera ve Balesi tarafından kullanılmaya başlandı.
Richard Strauss'un "Ariadne auf Naxos", Giuseppe Verdi'nin "Simon Boccanegra" ve Mozart'ın "Idomeneo" operalarının Türkiye prömiyerleri burada gerçekleştirildi. Sahne ayrıca Tevfik Akbaşlı'nın "Muhteşem Süleyman", Ruperto Chapi'nin "La Muerte de Garcilaso" ve Selman Ada'nın "Mavi Nokta" operaları ile Can Atilla'nın "Kerbela Balesi" ve Tevfik Akbaşlı'nın "Kösem Sultan" balelerinin dünya prömiyerlerine de ev sahipliği yaptı.
Elhamra Sahnesi bugün opera ve bale eserlerinin yanı sıra İzmir Büyükşehir Belediyesinin sanat organizasyonlarına da ev sahipliği yaparak kentin kültür ve sanat yaşamına verdiği katkıyı sürdürüyor.
MİMARİ ÖZELLİKLERİ
Neoklasik tarzda inşa edilen, kubbeyle örtülü iki katlı yapı kemerli pencereleri, bitkisel motifleri ve çini panolarıyla Türk mimarisinin özelliklerini yansıtıyor.
Dış cephesinde kesme taş ve mermer kullanılan binada aslan ayağına benzeyen taş motifler de yer alıyor.
Salonun duvarlarında fotoğrafçı ve ressam Jean Weinberg tarafından yapılan, oval çerçeveli iki Atatürk yağlı boya portresi bulunuyor. Yine duvarlarında ressam Naci Kalmukoğlu tarafından "Madam Butterfly", "Rigoletto", "Figaro'nun Düğünü" ile "Saraydan Kız Kaçırma" operalarından sahnelerin resmedildiği 4 pano ise yapının sanatsal kimliğini tamamlıyor.
Salonun özel izleyiciler için tasarlanan localarında ise Atatürk, 3 kez film izledi.
Gazi Mustafa Kemal Atatürk'e yönelik 1926'da İzmir'de planlanan suikast girişimine ilişkin davanın ilk duruşmaları Elhamra binasında görüldü.
"İZMİR'İN YÜZÜK TAŞI NİTELİĞİNDE"
İzmir Milli Kütüphane Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Ulvi Puğ, AA muhabirine, Elhamra Sahnesi'nin kentin kültürel bir simgesi olduğunu söyledi.
Kütüphanenin ve sahnenin değerini anlatan Puğ, "İzmir'in yüzük taşı niteliğinde iki bina Elhamra ve Milli Kütüphane binası. Binayı seyretmek bile ayrı bir keyif. Bir de kültür hafif ateşle demlenen bir kurumdur. Sinema olarak yapılsa bile opera ve bale kültürünün demlenmesine de hizmette bulunmuştur." ifadelerini kullandı.
Puğ, İzmir'de ilk sesli film gösteriminin Elhamra'da yapıldığını, "The Jazz Singer" filminin izleyiciyle buluştuğunu kaydederek, şöyle devam etti:
"Kitabınızı evde de okuyabilirsiniz İzmir Milli Kütüphane'de de okuyabilirsiniz. Bu bambaşka bir damak zevki verecektir. Operaya çok uygun bir sahne olmamasına rağmen herkesin sanat zevkine hitap eden, yüz yıldır ışığını yakan bir sanat mabedi. Devlet eliyle yapılmış bir kurum değil. İzmirliler bir sivil toplum örgütü olarak bunu başarmışlar. Yüz senedir hem sanat ışığını yansıtan bir sanat mabedi hem de yüz senedir bilimin ışığını yansıtan bir kütüphane."
"ÇOK MİSTİK BİR HAVASI VAR"
İzmir Devlet Opera ve Balesi sanatçısı ve Dokuz Eylül Üniversitesi Devlet Konservatuvarı Opera Anasanat Dalı Öğretim Görevlisi Aytül Büyüksaraç ise Elhamra'da sahne almanın kendisini evinde hissettirdiğini belirtti.
Elhamra'nın büyülü bir atmosferi olduğunu ifade eden Büyüksaraç, "Türkiye'de iddia ediyorum ki hiçbir operada olmayan bir akustik niteliğe sahip." dedi.
Büyüksaraç, çocuk korosu ve balesinin de burada sahne aldığını aktararak, sözlerini şöyle tamamladı:
"Bu sahnede büyüyen gençlerimizin hemen hemen hepsi sanatçı oldu. Konservatuvarlara girdiler ve bizlerle şu an şarkı söylüyorlar. İlk sesleri hep bu duvarlarda yankılandı. İlk bu sahneyi gördüler, bu tarihi kokuyu aldılar. Keza seyirciler için de burasının çok mistik bir havası var. Belki daha pahalı malzemeler olabilir ama buranın bu tarihi dokusu verilemiyor işte. Ne kadar çok para dökerseniz dökün, modern malzemeler kullanırsanız kullanın bu tada, bu lezzete ulaşamazsınız."
