Günlük hayatınızı düşünün. Sabah evden çıkmak basit bir eylem gibi görünür. Oysa arka planda birçok katmanlı plan devrededir. Uyanmak, hazırlanmak, çantanızı kontrol etmek, anahtarları almak, kapıyı kilitlemek... Bunların her biri daha büyük bir amaca hizmet eder. İşe gitmek, sorumlulukları yerine getirmek, hayatınızı sürdürmek gibi daha geniş hedefler bu küçük adımların üzerinde yükselir. Dikkatiniz gün içinde bu seviyeler arasında gidip gelir. Bazen büyük resmi düşünürsünüz, bazen yalnızca o anki göreve odaklanırsınız. İşler rutin ilerlerken çoğu adımı otomatik pilotta gerçekleştirirsiniz. Fakat alışılmadık bir durum çıktığında, zihniniz ayrıntılara doğru kayar ve diğer katmanlar bir süreliğine arka planda kalır.
ASANSÖR ETKİSİ
Araba kullanırken bunun farkına varabilirsiniz. Deneyimli bir sürücüyseniz vites değiştirmek, sinyal vermek, direksiyonu çevirmek çoğu zaman bilinçli çaba gerektirmez. Zihniniz daha çok trafikteki akışa ya da yan koltuktaki sohbetinize yönelir. Ancak karmaşık bir kavşağa yaklaştığınızda konuşma bir anda kesilir. Çünkü dikkatiniz alt seviyeye, yani anlık eylemlere iner. Zihin, adeta bir asansör gibi hedefler ve eylemler arasında sürekli hareket eder. Üst katta hayaller ve uzun vadeli amaçlar vardır. Orta katlarda planlar ve stratejiler yer alır. En alt katta ise kapıyı açmak, merdiven çıkmak, anahtarı çevirmek gibi somut hareketler bulunur. Gün boyunca bu katlar arasında defalarca inip çıkarsınız. Kapı Eşiği Etkisi tam da bu geçiş anlarında ortaya çıkar. Bir planın alt adımını yerine getirirken, o planın kendisi geçici olarak arka plana itilebilir. Yatak odasına gitme stratejisi aklınızda kalır, fakat oraya neden gittiğiniz bilgisi silikleşir. Zihniniz bir sonraki tabağı çevirmeye çalışırken önceki tabağı kısa süreliğine gözden kaçırır. Bir odadan diğerine geçmek aslında bir bağlam değişimidir. Bulunduğunuz mekân, etrafınızdaki nesneler ve o anki düşünce akışınız hafızanızla güçlü bağlar kurar. Anılar ve niyetler, çoğu zaman oluştukları ortamla birlikte kodlanır. Çocukluk evinizi yıllar sonra ziyaret ettiğinizde beklenmedik hatıraların canlanması tesadüf değildir. Ortam, zihinsel ağları harekete geçirir. Aynı şekilde, bir düşünceyi belirli bir odada oluşturduğunuzda, o düşünce o mekânla ilişkilendirilir. Kapıyı geçip yeni bir ortama adım attığınızda, zihniniz yeni ipuçlarına uyum sağlamaya başlar. Eski bağlam zayıflar, yeni bağlam öne çıkar.
