PROF. DR. TAHSİN KOÇYİĞİT YAZDI...
Türk edebiyatında Ramazan ve oruç denildiğinde akla gelen ilk isimlerden biri Sezai Karakoç'tur. "Oruç, insanın katıldığı bir ruh şölenidir" der Karakoç. Şölen kelimesi özellikle dikkat çekicidir. Açlıkla tanımlanan bir ibadetin şölen olarak sunulması paradoks gibi görünür. Fakat burada kastedilen, bedenin değil ruhun doyumudur TÜRK edebiyatında Ramazan ve oruç denildiğinde akla ilk gelen isimlerden biri hiç kuşkusuz Sezai Karakoç'tur. Onu çoğumuz büyük bir şair, metafizik duyarlığın ustası olarak tanırız. Oysa merhum Karakoç, aynı zamanda hem medeniyet düşüncesine sahip olan güçlü bir düşünür, hem de iktisat ve siyaset tasavvuru olan büyük bir fikir adamıdır. O yüzden birkaç yazı dizimizde Modern Türk düşüncesinin ve İslam estetiğinin en güçlü sütunlarından biri olan Sezai Karakoç üstadın özellikle oruç felsefesini; antropolojik, sosyolojik ve metafizik açılardan tahlil eden Samanyolu'nda Ziyafet adlı eserinde somutlaşan görüşlerine yer vermek istiyorum.
Karakoç'un oruç tasviri, klasik bir dinî anlatım değildir. Oruç onda bir ibadet olmanın ötesine geçer; kozmik bir yürüyüşe, insanı kuşatan bir diriliş hamlesine dönüşür. "Güneş neşesinin yürüyerek insanları kuşatışı gibi" gelen oruç, pasif bir bekleyiş değil; aktif bir inşa sürecidir. Bu tasvir, Ramazan'ı takvim yaprakları arasına sıkışmış bir ay olmaktan çıkarır; insanın varoluşuna dokunan bir zaman devrimine dönüştürür. Metinde dikkat çeken en önemli vurgu şudur: "Gerçek zaman oruçladır." Bu cümle, modern zaman algısına güçlü bir itirazdır. Günümüz insanı zamanı saatle, takvimle, ajandayla ölçer. Üretim bantları, finans piyasaları, mesai çizelgeleri zamanı belirler. Oysa Karakoç'a göre zamanın hakikati, insanın iç dünyasında yaşadığı dönüşümle ilgilidir. Oruç, zamanı içerden aydınlatır. Gerçek sabah, gerçek öğle, gerçek akşam; insanın nefsini terbiye ettiği, ruhunu billurlaştırdığı vakitlerdir. Karakoç'un düşünce dünyasında oruç, hayvandan meleğe doğru bir yolculuktur. Bu, insanın içindeki karanlıkların erimesi demektir. Modern çağ insanı çoğu zaman tüketimle, hızla ve hazla tanımlanır. Oruç ise bu akışa bilinçli bir fren koyar. Açlık, susuzluk ve sabır, insanı kendi hakikatiyle yüzleştirir. Böylece oruç, biyolojik bir mahrumiyet değil; metafizik bir zenginleşme olur.
BÜYÜYEN BİR DİRİLİŞ
METİNDEKİ ağaç metaforu son derece çarpıcıdır. Ramazan'ın ilk gününde insanın içine ekilen oruç tohumu, günler ilerledikçe kök salar, gövde olur, dallanır, çiçek açar ve nihayet meyve verir. Bu süreç, ibadetin zamana yayılan olgunlaştırıcı etkisini anlatır. Bir günle
sınırlı bir coşku değil; sabırla büyüyen bir diriliş söz konusudur. Son gün "dalları bastı kiraz" ifadesi, olgunlaşmış bir imanın sembolüdür. Artık inanç kökü derinde, meyvesi yüzde bir ağaçtır. BU metafor aynı zamanda toplumsal bir mesaj içerir. Karakoç'un siyaset ve iktisat düşüncesini bilenler için bu satırlar şaşırtıcı değildir. Ona göre medeniyet, içten dışa doğru kurulur. Ekonomi, siyaset, kurumlar; hepsi insanın iç dünyasındaki dirilişin sonucudur. Oruçla arınmayan bir bireyden adil bir düzen çıkmaz. Nefsini terbiye etmeyen bir toplum, gücü adaletle kullanamaz. Bu yüzden oruç, yalnızca bireysel takva değil; toplumsal dirilişin de mayasıdır.
'BİR RUH ŞÖLENİDİR'
"ORUÇ, insanın katıldığı bir ruh şölenidir" der Karakoç. Şölen kelimesi özellikle dikkat çekicidir. Açlıkla tanımlanan bir ibadetin şölen olarak sunulması paradoks gibi görünür. Fakat burada kastedilen, bedenin değil ruhun doyumudur. Gün boyu sabreden insan, iftarla birlikte yalnızca suya ve ekmeğe değil; şükre, paylaşmaya ve kardeşliğe kavuşur. Oruç, insanı başkasının acısına duyarlı kılar. Yoksulluğu teorik bir bilgi olmaktan çıkarır; hissedilen bir gerçekliğe dönüştürür. Bugün küresel ölçekte büyüyen gelir adaletsizliği, tüketim cılgınlığı ve yalnızlaşma düşünüldüğünde, Karakoç'un oruç yorumu daha da anlam kazanıyor.
YENİDEN BAŞLAMA FIRSATI'
ORUÇ, israfı frenleyen bir bilinçtir. Sahip olduklarımızın emanet olduğunu hatırlatır. İktisadi anlamda ölçülülük, siyasal anlamda sorumluluk, ahlaki anlamda merhamet üretir. Bu yönüyle oruç, yalnızca bireyin değil; piyasanın ve siyasetin de ahlakını sorgular. Karakoç'un metninde
mümin, oruçta adeta yeniden doğar. "Bir çocuk okula başladığı an neyse mümin de oruçta o" benzetmesi, masumiyeti ve başlangıç duygusunu çağrıştırır. Ramazan, insanın her yıl kendine yeniden başlama fırsatı verdiği bir mevsimdir. Kirlenen kalp yıkanır, yorulan ruh dinlenir, dağılmış dikkat toparlanır. Bir ayın sonunda ortaya çıkan şey, sadece tutulmuş otuz gün değil; yenilenmiş bir insan olmalıdır.
'BÜYÜK BİR ZİYAFET'
SAMANYOLUNDA Ziyafet" ifadesi ise orucu yeryüzünden gökyüzüne taşır. Bu, ibadetin kozmik boyutunu hatırlatır. İnsan, açlıkla yıldızlara yaklaşır; sabırla semaya bağlanır. Oruç, yeryüzü ile gökyüzü arasında kurulan bir köprüdür. Modern insanın kaybettiği metafizik irtibatı yeniden tesis eder. Sonuç olarak, Karakoç'un oruç anlayışı bize şunu söy ler: Ramazan, sadece aç kalınan bir ay değildir; insanın kendini yeniden inşa ettiği bir diriliş mektebidir. Gerçek zaman, gerçek insan ve gerçek toplum, ancak bu içsel arınma sürecinden geçerek ortaya çıkar. Oruç, bizi gündelik hayatın sıradanlığından alıp samanyolunda kurulan o büyük ziyafete davet eder. Bu davete icabet edenler için Ramazan, takvimde bir ay değil; ömür boyu sürecek bir bilinç devrimidir.
