Türkiye coğrafyası başta endemik bitki türleri olmak üzere zengin bir çeşitliliğe sahip. Son yıllarda bilim adamlarının coğrafyamızda yeni yeni bulunan türleri açıklaması akademik çevrelerde heyecan yarattı. Son olarak 'siyah altın' diye bilinen "Türüf Mantarı" ile ilgili çalışma ise tarım sektöründe yeni bir kapı araladı. Gerçekleştirilen detaylı araştırmalarda, Ege ve Akdeniz'de de yetişen son derece değerli 'Türüf Mantarı'ndan Erzurum ve Erzincan'da toprak altında 22 ton rezerv tespit edildi. Kilosu 6-7 ile 18 bin TL arasında satılan mantarın hasadından ülke ekonomisine son iki yılda 30 milyon TL gelir sağlandı.
TİTİZ ÇALIŞMALAR GERÇEKLEŞTİRİLDİ
"Altın gibi rezerv" dedirten keşif, 'Türüf mantarı' envanter çalışmasında gerçekleştirildi. Ere-Erzurum Orman Bölge yetkililerin aylar süren titiz çalışmaları sonucu Horasan ve İspir Aşkale civarında da 3 buçuk tona yakın yeni "türüf" varlığı tespit edildi. Yetkililerin açıklamasına göre, toprağın 5 ila 20 santimetre altında doğal ortamda kendiliğinden yetişen ve hassas burunlu köpeklerle tespit edilebilen türüf mantarına yönelik envanter çalışması Erzurum'da Horasan, İspir ve Aşkale tarafında yaklaşık 20 bin hektar alanda gerçekleştirildi. Ardından çalışmalar genişletildi. Çayırlı, Kemah, Tercan ve Üzümlü bölgelerinde de yaklaşık 30 bin hektarda envanter ve planlama çalışmalarımızı tamamlandı. Sonuç olarak yaklaşık 6 ton daha türüf varlığı bulundu. Sevindirici haber yine yetkililerden geldi. Laboratuvar ortamında meşe fidanı köklerine aşılanan mikorizalarla da türüf üretildi. Erzurum ve Erzincan'da 50 dönümde 2 bin 650 mikorizalı meşe fidanını toprakla buluşturuldu.
EKONOMİK DEĞERİ ÇOK YÜKSEK
Peki, Türüf mantarını bu kadar değerli kılan şey nedir? Türüf, toprağın altında yetişen ve bazı ağaçların kökleriyle ortak yaşam (mikoriza) kuran doğal bir mantar türüdür. Özellikle meşe, fındık, gürgen ve çam gibi ağaçlarla birlikte gelişir. Dünyada ekonomik değeri en yüksek mantarlar arasında yer alır. Güçlü aroması nedeniyle gastronomi sektöründe "siyah elmas" olarak bilinir. Türüf mantarının asıl doğal üretim yeri Ege Bölgesi'dir. Özellikle İzmir, Aydın, Muğla, Denizli, Manisa ve Balıkesir'de meşe ormanları ile makilik alanlarda farklı türüf türlerine rastlanır. Son yıllarda Tarım ve Orman Bakanlığı'nın destekleriyle bölgede türüf bahçeleri kurulurken, meşe fidanlarına mikoriza aşılaması yapılarak kültür üretimi de yaygınlaştırılıyor. Ege'de özellikle Muğla'nın Milas, Yatağan ve Kavaklıdere, Aydın'ın Bozdoğan ve Karacasu, İzmir'in Bergama, Kınık ve Ödemiş, Denizli'nin Çameli ile Manisa'nın Demirci ve Gördes ilçeleri trüf açısından öne çıkan bölgeler arasında. Türüf mantarı, yüksek katma değeri sayesinde kırsal kalkınmaya katkı sağlayan alternatif gelir kaynaklarından biri. Gastronomi turizmi ve ihracat potansiyeliyle de dikkat çeken ürün, özellikle lüks restoranların ve uluslararası pazarın yoğun talep gösterdiği ürünler arasında yer alıyor.
NASIL BULUNUR?
Türüf mantarı, genelde toprağın 5 ile 30 cm altında yetiştiği için gözle görülmez. Bu nedenle aranıp bulunmasında kabul görmüş üç yöntem kullanılır. Türüf, en çok eğitilmiş köpeklerle aranır. Bazı yabancı ülkelerde de yine eğitilmiş domuzlar kullanılır. Ancak en geçerlisi uzman kişilerin doğal habitat bilgisiyle yapılan aramalardır. Ticari trüf avcılığında en yaygın yöntem ise eğitimli köpeklerdir. Zamanla her köpek uygun eğitimle trüf bulabilir. Ancak koku alma kabiliyeti yüksek bazı ırklar avantajları ile öne çıkar. Dünyada profesyonel trüf avcılığında en çok tercih edilen cins Lagotto Romagnolo'dur.
TÜRKİYE'DE NERELERDE YETİŞİYOR?
Mantarın, doğal yayılış gösterdiği bölgeler arasında, Ege, Akdeniz, Marmara, Batı Karadeniz ve Doğu Anadolu öne çıkıyor. Türkiye'de birçok ilde ise doğal türüf türleri tespit edilmiş durumda. Türüf, kültür mantarı gibi kapalı ortamda üretilmez. Yetiştiriciliği oldukça zahmetlidir. Denemeleri için öncelikle mikorizalı (türüf aşılı) fidanlar dikilir. Uygun toprak seçilir. pH genellikle 7-8 arasında olmalıdır. Sulama ve yabancı ot kontrolü yapılır. İlk ürün için genellikle 5-8 yıl beklenir.
TEK BAŞINA TÜKETİLMEZ
Türüf, genellikle tek başına tüketilmez. İnce dilimler veya rendelenmiş halde, makarna, risotto, yumurta, et yemekleri, patates ve pizzanın üzerine eklenerek kullanılır. Yoğun aroması nedeniyle birkaç gramı bile yemeğin tüm karakterini değiştirebilir. Pişirilmesi konusu türüne göre değişir. Siyah trüf hafif pişirilerek kullanılabilir. Beyaz türüf ise aromasını kaybetmemesi için çoğunlukla pişirilmeden servis edilir. Yağı ise son derece değerlidir. Piyasada gerçeğini bulmak çok zordur.
BESİN DEĞERİ OLDUKÇA FAZLA
Neredeyse dünya üzerindeki tüm diyetisyenlerin gözdesidir. Türüf mantarı, düşük kalorili, yağ oranı düşük, lif içeren, mineral bakımından zengin bir besindir. Yaklaşık 100 gramında 25-35 kcal enerji, 4-7 g protein, 3-5 g lif, potasyum, fosfor, demir, magnezyum, bulunur. Ayrıca çeşitli fenolik bileşikler ve antioksidan özellik gösteren maddeler içerir. Türüf mantarı sağlık açısından son derece faydalıdır. Laboratuvar çalışmalarında, antioksidan, antimikrobiyal, antiinflamatuvar özellikler gösterdiği bildirilmiştir. Ancak şu da unutulmamalıdır. İnsanlarda hastalıkları önlediği veya tedavi ettiği yönünde yeterli klinik kanıt bulunmamaktadır.
