BESLENME VE DİYET UZMANI MEHLİKA ÖKTEM DİYOR Kİ...
Gebelik başladığında beslenmenin önemi daha da artıyor. Çünkü artık yalnızca kendi sağlığımız için değil, büyüyen bebeğin gelişimi için de seçim yapıyoruz. Bu dönemde "iki kişilik yemek" gerektiğini söyleyen eski alışkanlığın aksine, asıl önemli olan daha fazla yemek değil, daha bilinçli seçimler yapmak. Konu yalnızca "ne yememeli?" sorusundan ibaret değil. Bazen sağlıklı olarak bildiğimiz bir besin, nasıl hazırlandığına veya ne kadar tüketildiğine bağlı olarak risk oluşturabiliyor. Bu nedenle gebelikte uzun bir yasaklar listesinden çok, hangi besinin neden riskli olduğunu bilmek çok daha önemli. Gelin, en çok dikkat edilmesi gerekenlere birlikte bakalım.
1. Yüksek Cıva İçeren Balıklar Balık gebelik döneminde sofradan çıkarılması gereken bir besin değil. Aksine kaliteli protein, iyot ve özellikle DHA gibi omega-3 yağ asitleri içerdiği için anne ve bebeğin beslenmesinde oldukça değerlidir. Ancak bütün balıkların cıva içeriği aynı değildir. Kılıç balığı, köpek balığı ve kral uskumru gibi büyük ve uzun ömürlü yırtıcı balıklar, besin zincirinin üst basamaklarında yer aldıkları için vücutlarında daha fazla metilcıva biriktirebilir. Bu yüzden çözüm balığı tamamen bırakmak değil, düşük cıva içeren balıkları tercih etmektir.
2. Alkol Gebelikte en net kurallardan biri alkol için geçerlidir: Güvenli olduğu kesin olarak gösterilmiş bir alkol miktarı yoktur. Alkol plasentadan geçerek bebeğe ulaşabilir. Gelişmekte olan bebeğin alkolü metabolize etme kapasitesi ise yetişkinler kadar gelişmiş değildir. Bu nedenle gebelikte alkol tüketimi, fetal alkol spektrum bozuklukları başta olmak üzere büyüme ve sinir sistemi gelişimi üzerinde olumsuz sonuçlarla ilişkilendirilmektedir.
3. Çiğ veya Az Pişmiş Et, Balık ve Yumurta Gebelik döneminde çiğ veya yeterince pişmemiş hayvansal ürünlere biraz daha dikkat etmek gerekir. Az pişmiş et ve et ürünleri Toxoplasma gondii gibi parazitleri taşıyabilir. Çiğ veya az pişmiş yumurtalarda Salmonella, çiğ balık ve deniz ürünlerinde ise çeşitli bakteri ve parazitler bulunabilir. Bu nedenle et, tavuk, balık ve yumurtanın güvenli sıcaklıklarda iyi pişirilmesi; gebelikte çiğ balık, çiğ deniz ürünleri ve az pişmiş etlerden kaçınılması önemlidir.
4. İyi Yıkanmamış Sebze, Meyve ve Yeşillikler "Sebze sağlıklıdır, o halde ne olursa olsun tüketilebilir" düşüncesi gebelikte biraz değişiyor. Toprakla temas eden sebze ve yeşillikler iyi temizlenmediğinde bazı bakterileri ve parazitleri taşıyabilir. Özellikle çiğ tüketilen yeşilliklerde hijyen büyük önem taşır.
5. Pastörize Edilmemiş Süt ve Bazı Peynirler Gebelikte dikkat edilmesi gereken önemli mikroorganizmalardan biri Listeria monocytogenes'tir. Pastörize edilmemiş süt ve bu sütten yapılan ürünlerde Listeria riski bulunabilir. Bu nedenle peynirin sadece "yumuşak" veya "sert" olmasına değil, pastörize sütten üretilip üretilmediğine bakmak gerekir.
6. Yüksek Miktarda Kafein ve Enerji İçecekleri Kafein plasentadan geçebilir ve bebeğin kafeini metabolize etme kapasitesi yetişkinler kadar gelişmiş değildir. Bu nedenle gebelikte toplam kafein alımının günde 200 mg'ı aşmaması önerilmektedir. Burada yalnızca kahveyi hesaba katmak yeterli değildir. Çay, kola, enerji içecekleri, kakao ve çikolata da günlük kafein miktarına katkıda bulunur. Enerji içecekleri ise yüksek kafein içerikleri ve ek uyarıcı bileşenleri nedeniyle gebelikte tercih edilmemelidir.
7. Karaciğer ve Yüksek Retinol İçeren Ürünler A vitamini bebeğin gelişimi için gerekli bir vitamindir. Ancak burada önemli olan, A vitamininin hangi formda ve ne miktarda alındığıdır. Burada önemli bir ayrım var: A vitamini vücudumuz için gerekli olsa da, her A vitamini kaynağı gebelikte aynı şekilde değerlendirilmez. Karaciğer gibi hayvansal besinlerde bulunan retinol, vücudun doğrudan kullanabildiği A vitamini formudur ve fazla miktarda alındığında bebeğin gelişimi açısından risk oluşturabilir. Havuç, balkabağı ve koyu yeşil yapraklı sebzelerde bulunan beta-karoten ise bitkisel kaynaklıdır; vücut ihtiyaç duyduğu miktarda beta-karoteni A vitaminine dönüştürür. Bu nedenle betakaroten içeren sebze ve meyveler, karaciğer gibi yüksek retinol içeren besinlerle aynı risk taşımaz. Gebelikte havuç veya balkabağından kaçınmak değil, yüksek miktarda retinol içeren ürünlerin tüketimine dikkat etmek gerekir.
8. Çiğ veya Soğuk Tüketilen Şarküteri Ürünleri Salam, sosis, jambon ve benzeri hazır et ürünlerinde gebelik açısından en önemli konulardan biri Listeria riskidir. Listeria buzdolabı sıcaklığında da yaşayabildiği için yalnızca ürünü buzdolabında saklamak riski tamamen ortadan kaldırmaz. Bu nedenle özellikle soğuk tüketilen hazır et ürünleri gebelikte dikkat gerektirir. Burada mesele yalnızca nitrit veya nitrat değildir. Gebelik açısından ürünün nasıl saklandığı, ne kadar beklediği ve nasıl tüketildiği de önem taşır.
9. Kontrolsüz Bitkisel Takviyeler ve Bitki Çayları Gebelikte "bitkisel" kelimesini gördüğümüzde aklımıza otomatik olarak "zararsız" kelimesi gelmemeli. Bazı bitkiler gebelikte yeterince araştırılmamıştır. Bu nedenle adaçayı, meyan kökü veya çok sayıda bitkinin bir arada bulunduğu karışımlar gibi ürünleri rutin olarak kullanmadan önce mutlaka doktor görüşü alınmalıdır. Gebelikte herhangi bir bitkisel takviyenin "doğal olduğu için güvenli" kabul edilmesi doğru değildir.
