Bir bu eksikti dedirtecek bir haber geldi Fitch'den. Derecelendirme kuruluşu Fitch, Türkiye'nin kredi notunu değiştirmeden, görünümünü pozitiften durağana çevirdi. Yani, bir süre daha not artırımı beklemeyin benden demek istedi. Nedenleri tabii ki önemli. Fitch Türkiye Genel Müdürü Berker görünüm değişikliğinin nedenini aynen şöyle açıklıyor: "Aldığımız karar, dış piyasalarda uzun zamandır gözlemekte olduğumuz Avrupa'nın içinde bulunduğu zorluklar, oradan sağlanabilecek finansmanın sıkıntılı görünüyor olması, bizim cari açığımızın dış finansal ihtiyacı doğuruyor olması gibi nedenlerle, çok düşünerek alındı. Notun artabilmesi için pozitif olmasına gerek yok. O bir şart değil. Halen artabilir." Bir parmak bal çalan son cümle dışındakiler tamamen kronik sorunumuz "cari açığı" ön plana çıkarıyor.
SERMAYE BİRİKİMİ
Fitch'in aldığı karar etki açısından çok önemli olmayabilir. Ancak, verdiği mesajlar gerçekten önemli. Avrupa'daki sorunlar Türkiye'yi etkiler mi? Başlıklı yazıma değerli okurum Oray Keles güzel bir eleştiri yapmış. Diyor ki, "Yazmışsınız yazmışsınız ama kral çıplak diyememişsiniz."
Fitch'in bu kararı bize kırılgan olduğumuz noktaları bir kez daha hatırlattı.
Büyümeden başlayalım. Rekor düzeyde büyüyoruz, üstelik rakamsal açıdan Çin'den sonra büyüyen ikinci ülke olduk bu yılın ilk yarısı itibarıyla. 2001 krizinden sonra 2008 yılına kadarki dönemin arasında kalan yılların ortalama büyümesi yüzde 7'ler civarında. Kriz öncesi ve sonrası büyümenin iç dinamiklerine baktığımızda ağırlıklı olarak "iç talep" olduğunu görüyoruz. Yani, dış talebin katkısı sınırlı düzeyde kalıyor.
İkinci aşamaya gelelim... İç talep nasıl yaratılıyor yüksek işsizliğe rağmen? Kredi hacminde ve kredi kartı kullanımındaki artış bize yanıtı veriyor. Tüketici kredileri ve kredi kartı kullanımları 220 milyar TL'nin üzerinde.
Üretim faktörlerinin büyümeye katkıları da düşündürücü. Sermaye birikiminin büyümeye yaptığı etki yüzde 50'ler civarında. Kalan yarısını da istihdam artışı ve toplam faktör verimliliği alıyor. Aynı zamanda, büyümeyi, nicel değil de nitelik açısından değerlendirdiğimizde beşeri sermayeyi teşvik edemediği ve en önemlisi refah artışının adil biçimde dağıtılmadığı sonucuna da ulaşıyoruz.
Türkiye ekonomisinin en güçlü olduğu mali performansına bakalım...
Büyük açıkların verildiği yıllarla bugün açığın çok azaldığı, faiz dışı fazla verdiği dönemdeki vergi geliri kompozisyonu değişmemiş. Her yıl vergi gelirlerinin yüzde 70'ini tüketimden alınan vergiler, ancak yüzde 30'unu doğrudan vergiler oluşturuyor. Mali disiplin sağlanırken içindeki bu yapısal sorun unutuldu. Bu yüzden etkin vergi toplanamıyor, kayıt dışı ekonomi halen çok yüksek. Bu arada, özelleştirmelerinde kamu açıklarına yaptığı büyük katkıyı unutmayalım.
İşsizlik rakamları da bir süredir aşağı iniyor. Ancak gelir politikaları geliştirilemediği, kayıt dışı oran makul seviyeye çekilemediği için istihdam edilenlerin yüzde 42'si "sosyal güvenlikten" mahrum çalışıyor. Yani aylıkları asgari ücret seviyesinde ya da altında kalıyor. Bu kişilerin tasarruf yapabilmeleri mümkün mü? Gelirleri tüketimlerine bile yetmediğinden tasarruf sağlayamıyor. İç tasarruf oranı yüzde 12. Çin'i de vereyim hangi seviyede olduğumuza siz karar verin, yüzde 34. Tasarruf açığı sonuçta cari açığı yükseltiyor.
2011 yılı itibariyle, cari açık 70 milyar dolar civarında olacak. Daha açık ifadeyle, seneye 70 milyar dolara ihtiyacımız olacak, küresel belirsizliğin zirve yaptığı yılda. Bu parayı nasıl bulacağız dersiniz? İşte, Fitch'in değerlendirmesinde altını çizmeye çalıştığı sorun burada yatıyor.
Sözün özü, iyi seviyede olan ya da iyileşme gösteren makroekonomik parametrelerin sürdürülebilirliği, iktisadi koşulların değişmesi durumunda, soru işareti taşıyor.
