• BUGÜNKÜ YENİ ASIR
  • Namaz Vakitleri
  • VavTv Canlı Yayın
Polonya’da neler oluyor?

ZEKİ HOZER

Polonya’da neler oluyor?

zeki.hozer@yeniasir.com.tr Tüm yazıları
Giriş Tarihi: 19 Kasım 2026

Geçen haftalarda Polonya'da yaşanan ve çoğu da Avrupa Birliği kontrolünde gerçekleşen siyasi olaylar, adeta AB insiyatifinde bir darbe girişimi şeklinde değerlendirmenin yersiz olmadığı düşüncesini haklı çıkarabilir!.. Her şey, Hükümetin ve AB'nin güdümündeki bir mahkeme yargıcının ki ismi Anna Korwin-Piatrowska, yanına polisi de alarak Anayasa Mahkemesini basması ve Mahkeme üyesi iki ismin görevlerini yapmadığını öne sürerek yönetimi ele aldığını açıklaması ile başladı. Başbakan Tusk'in, bunu durdurmak bir yana, bizzat kurguladiği ortaya çıktı... Resmi ziyaret için Senegal gitmekte olan Cumhurbaşkani Navroçki, apar topar Varşova'ya döndü, Anayasa Mahkemesi binasına zorlukla girebildi. Tusk yani tam adı ile Donald Franciszek Tusk, 2014-2019 arası Avrupa Konseyi Başkanı idi. Solidarnosc (Dayanışma) hareketinin içinde siyasete başladı. 2007 ila 2014 yıllari arasında da başbakanlık yaptı. Deneyimli bir politikacı ama bu krizi iyi yönetemediği açık...

MEŞRUİYET SORUNLARI
Gerçi olanlar, son birkaç ayın konusu değil... 2015 yılında iktidara gelen Jarosław Kaczyński liderliğindeki Hukuk ve Adalet Partisi (PiS), milliyetçi-muhafazakar çizgide ve AB'ye mesafeli bir çizgide devlet ve kurumlarda radikal değişikliklere imza atmaya başladı. O dönemde parlamentonun seçtiği beş yargıcın üçü, dönemin cumhurbaşkanı Andrew Duda tarafından onaylanmadı. Hükümet de, bu konuda yeni düzenlemelere imza attı yani yargıç atamalarındaki siyasi etkiyi arttırdı. Dönemin Avrupa Birliği kurumları, beklendiği gibi, bu düzenlemeleri yargı bağımsızlığına aykırı bulurken, PiS, yaptıklarının demokratik meşruiyete uygun reformlar olduğunu savundu. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi( 2021) ve Avrupa Birliği Adalet Divanı(2025) da Polonya Anayasa Mahkemesi'nin bağımsızlığına ve hukuki meşruiyetine dair sorunlarla karşı karşıya olduğunun altını çizdi.. Üç yıl önceki seçimlerde, PIS iktidarı kaybetti ve Donald Tusk liderliğinde bir koalisyon hükümeti göreve başladı. Tusk'in seçim vaadi, yargı bağımsızlığı ile demokratik kurumları güçlendirmek ve bozulan AB ilişkilerini düzeltmek idi. Ancak, PIS'in yaptığı düzenlemeler yürürlükte olduğu gibi, PIS ile o dönemden beri ittifak içinde olan Cumhurbaşkanı Nawrocki de 2025 yılında yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazanmış durumda idi.. Böyle bir ortamda, geçen ayın sonunda parlemento, sekiz yeni yargıcı anayasa mahkemesine seçti. Cumhurbaşkanı bunların üçünün seçimini onayladı ama diğer beşi ile ilgili kararnameyi imzalamadı. Böylece parlemento ile cumhurbaşkanlığı arasında, anayasa mahkemesinin odakta olduğu siyasi bir kriz yaşanmaya başlandı.. Özetlemek gerekirse, konuyu sadece önceki hükümetin devlet kurumlarında yaptığı değişiklikler korunmaya çalışılırken, yeni Tusk hükümetinin de Anayasa Mahkemesi'ndeki dengeyi değiştirerek kendi programını hayata geçirme çabası şeklinde ifade etmek doğru bir ifade olmayacaktır. Çünkü Tusk'ın, anayasa mahkemesine yönelik müdahalelerde kullandığı tarz ve yöntem, geçmiş PIS hükümetlerinin meşruiyeti tartışılan icralarından farklı değil.. Burada da, Macaristan'daki Urban ve Polanya'daki PIS iktidarı örneklerinde görüldüğü gibi, otoriterleşme sürecinde devlet kurumlarında yapılan yasa ve mevzuat değişikliklerinin yerleşmesi neticesi, bir seçimle hükümet erki kaybedilmesine rağmen, başta yargı ve bürokrasi olmak üzere tüm anayasal kurumlarda yapilan eski değişikliklerin etkisinin hemen ortadan kalkmaması sorunu ortaya çıkıyor, doğal olarak... Yani, seçimle iktidara gelen yeni hükümetler, meydanlarda siyasi rakiplerini yenmiş olsalar da, geçmiş dönemde çıkarılan yasal ve idari miras ile süresi değişen bir zaman dilimi içinde mücadele etmete devam etmek zorunda kalıyorlar.. Bu noktada belki de en büyük anizokorik gelişme, demokrasi kurumlarını güçlendirmek isteyen yeni hükümet unsurlarının, önceki iktidarın düzenlemesin yaptığı otoriter ve antidemokratik olduğu kadar kurumları iktidarı sopası haline getiren mevzuati kullanma cazibitesine kendini kaptırmalarıdır ki, o zaman da ortaya çıkan şey meşruiyetin tartışılması olacaktır. Yani yasal ama meşru değil. Son yıllarda birçok Batı demokrasisinde, bu duruma rastlıyoruz. Amerika'da Trump, Macaristan'da Urban, Sirbistan'da Vucic ve Polanya'da PIS iktidarı gibi örnekler popüler ve otokratik yönetimleri ile bir tür kendinden menkul egosantrik & megalomanik evrenlerinde, ülkelerindeki demokratik kurumları aşindirirken, ülkelerini sadece iktidar süreçlerinde değil, sonrasındaki restorasyon dönemini de kapsayan zaman diliminde kaosa neden oluyorlar. Gariptir, seçimde ortaya çıkan halk iradesi, demokratik restorasyonu talep ederken, elde mevcut anayasal düzen ve kurumlar bu restorasyonu zorlaştırdığında, reform süreci uzamakta, kamuoyu hayal kırıklığına uğramakta, toplumsal umutlar başka seçimlere ertelemektedir. Nitekim, Polonya'da yukarıda anlattığımız siyasi krizi belki de önümüzdeki yıl yapılacak seçimlere kadar çözülmeyecek. Görüldüğü üzere Avrupa Birliği gibi demokrasi ve evrensel hukuk kurallarini temel referans alan kurumlarin üyesi olmak bile, antidemokratik ve meşruiyer dişi siyasi uygulamalardan ülkeleri muaf hale getiremiyor. Aslolan, her zaman olduğu gibi ülkenin bizzat kendi dinamikleri, bekası ve şiarı!

Yasal Uyarı: Yayınlanan köşe yazısı/haberin tüm hakları Turkuvaz Medya Grubu’na aittir. Kaynak gösterilse veya habere aktif link verilse dahi köşe yazısı/haberin tamamı ya da bir bölümü kesinlikle kullanılamaz.
Ayrıntılar için lütfen tıklayın.