ABD/İsrail saldırınca İran Hürmüz Boğazı'nı kapattı. ABD çıldırdı, Hürmüz'e abluka uyguluyor. Dünya enerji krizine girdi. Hürmüz'ün açılmasını dört gözle bekliyor. Trump, ABD ile İran heyetlerinin bugün yeniden İslamabad'da bir araya geleceğini açıkladı. Dünya nefesini tuttu, bekliyor. İslamabad'dan bir anlaşma çıkar mı? Hürmüz açılır mı? Anlaşma olmazsa Trump İran'a yıkıcı bombalama yapar mı? Yaparsa bölgesel savaş çıkar mı?Dünyaya yansımaları nasıl olur? Tartışmaları ve analizleri ardı ardına gündemi oluşturuyor.
2 KOCASI VAR
Evet, şu anda şeklen HÜRMÜZ'ÜN (BOĞAZ) 2 KOCASI VAR: İRAN VE ABD. İslamabad'da bir anlaşma olursa "Hürmüz'ün kocaları artacak" öngörüleri Türkiye ve yabancı basında yoğunlaştı. Hatırlayalım; Türk mizahının önemli isimlerinden Sadık Şendil tarafından yazılmış eserden senaryolaştırılan "7 Kocalı Hürmüz" seyirlik oyunu ile "Hürmüz Boğazı kaç kocalı olacak?" analizleri ilginç şekilde benzerlikler içeriyor. 7 Kocalı Hürmüz oyunu ve filmi, 19. yüzyılın sonlarında İstanbul'un Taşkasap semtinde yaşayan Hürmüz'ün; hepsi farklı mesleklerden olan, birbirinden habersiz altı koca ile evlenmiş, sonunda ancak yetinmeyip yedinci bir erkeğe âşık olan bir kadın olmasını konu alır. Yaşantısında çakışmalar meydana gelince Hürmüz zor durumda kalmaktadır; kurtulma çalışmaları oyunda sergilenmektedir. Günümüzde de "Hürmüz'ün (Boğazı) kocaları artar, Hürmüz kurtulur" deniyor. Şu tesadüfe bakınız; Hürmüz Boğazı'nın İran, ABD, Umman, Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn, Katar, Suudi Arabistan, Kuveyt ve Irak'tan oluşacak 9 kocası olabilir. Dünya enerjisinin yüzde 25'inin geçtiği Hürmüz üzerindeki tartışmalar yoğun. Bu nedenle bugün tartışma; boğazın nasıl açılacağına, kimin denetiminde işleyeceğine ve bu düzenin sürdürülebilir olup olmadığına odaklanıyor. Gelinen noktada Hürmüz için şu seçenekler var. Eskisi gibi tam açılma: İran, boğaz üzerindeki denetimin kendi güvenlik anlayışı dışında şekillenemeyeceğini savunuyor. ABD Başkanı Trump da Washington'un Hürmüz'ün kontrolünde rol almasını istiyor. Bu da tam açılma senaryosunun, taraflar arasındaki anlaşmazlık nedeniyle ARTIK zor bir seçenek olduğunu gösteriyor. Kontrollü geçiş: Uluslararası basında yer alan değerlendirmelerde bu modelin fiilen sahada oluştuğu ve tarafların bu düzen üzerinden birbirine baskı kurmaya devam ettiği vurgulanıyor. Ancak bu yapı kalıcı bir çözüm değil, aksine kırılgan bir dengeye işaret ediyor. Hürmüz'e yeni nizam: Boğazın teknik olarak açık olması yeterli değil. Asıl belirleyici olan, bu hattın güvenli, öngörülebilir ve siyasi baskılardan arınmış bir şekilde işletilip işletilemeyeceği. Başta Suudi Arabistan ve Katar, yarınlarda da İran'ın Hürmüz'ü asla kapatamamasında uluslararası garanti için bastırıyor. Hem ABD'nin hem de İran'ın var olacağı bu formül de Basra Körfezi'ne kıyıdaş olan Körfez ülkelerinin de içinde yer alacağı anlaşma seçeneğini gündeme taşıyor. Anlaşma olmaması durumu: Mevcut kısıtlı düzenin sürmesi karşısında ABD'nin İran güneyine ve Hürmüz adalarına kara harekatı yapması sonucu Hürmüz'ün açılması. Açılan Hürmüz'ün bir daha İran tarafından kapatılmaması garantilerinin sağlanması. ABD-İsrail'in İran'a saldırmasıyla başlayan Hürmüz krizi yaşanırken; dünyanın çok stratejik BABÜLMENDEP BOĞAZI'nın da (Umman Denizi'ni Kızıldeniz-Süveyş Kanalı'na bağlayan boğaz) bugün ve yarınlarda (Husiler gibi) kapanması dünyanın korkulu rüyası oldu.
ABD'NİN KORKUSU
Dünya, Hürmüz Boğazı krizi çözülse bile küresel ticaret deniz yolunda çok daha stratejik ve hayati Babülmendep Boğazı'nın kapanması korkusu yaşıyor. Yemen'deki Husiler ucuz teknolojilerle, pahalı sistemleri felç edebileceklerini kanıtladılar. Yeni dünya düzeni kurulurken ABD, eski denizlerdeki güvenli geçişin hegemon gücü olma pozisyonunu kaybetti. Babülmendep Boğazı artık sadece ABD'nin değil, küresel güç konumundaki Çin'in de Rusya'nın meselesi haline geldi. 19. yüzyılda İngiliz donanması, 20. yüzyılda ABD uçak gemileri gittikleri yere "korku" götürürdü. Bugün ise ABD uçak gemileri, nereye nasıl gideceklerini planlarken "korku" ile hareket ediyor. ABD artık, "Denizlerin hâkimi benim ama dar sokaklara girmeye çekiniyorum" pozisyonuna geldi.
