Evet, yükseltilebilir... Ama şimdilik olasılığı biraz düşük görünüyor. Nedeni, malumunuz yüksek cari açık. Üç önemli derecelendirme kuruluşları "Standart and Poors", "Moody's" ve "Fitch" ağız birliği etmişçesine aynı birkaç gerekçeyi öne sürerek Türkiye'nin notunun bu seviyelerinin normal olduğu, eğer bu unsurlarda değişme olmazsa notta da değişme olmayacağı vurgusu yapmışlardı yayınladıkları raporlarında. Özellikle küresel kriz sonrasında çok tartışılır hale gelen derecelendirme kuruluşlarının verdiği notların ne anlama geldiğine ve hangi kriterleri göz önünde bulundurarak derecelendirme faaliyeti yaptıklarına değinelim... Ardından yazımın başlığındaki soruyu yanıtlayalım...
MALİ PERFORMANS
Her üç kuruluş da küçük farklılıklar dışında benzer sembolleri kullanıyorlar. En yüksek not AAA, en düşük not ise C. Ülkeler derecelendirildiği gibi banka ve banka dışı kurumlar ve ihraç ettikleri borçlanma araçları da notlandırılıyor. En yüksek not, borçlanma aracının taahhüt edilen geri ödemelerinde kesinlikle bir sorun olmayacağını, en düşük not ise geri ödemenin olmama olasılığının oldukça yüksek olduğunu ifade ediyor.
Ülke notları, hazineler tarafından ihraç edilen tahvil ve bonoların geri ödememe riskine göre veriliyor. Dolaysısıyla, not kriterlerinin başında hükümetlerin mali performansları geliyor. Örneğin, borç stoku, borç yükü ve bütçe açıklarının düzeyi önemli parametreler derecelendirmede. Temel makroekonomik göstergeler ve finansal koşullar da dikkate alınan kriterler. Aynı zamanda, derecelendirme kuruluşları "stres senaryoları" yapıyorlar. Daha doğrusu, ülkelerin yaşadığı kötü deneyimleri baz alarak borçlanma aracını ihraç eden kurumu izliyorlar. Örneğin, ABD'nin 1982 yılında yaşadığı durgunluk dönemi koşulları, İngiltere'nin 1990 yılında bazı sektörlerde yaşadığı ekonomik sıkıntılar bazı notların izlenmesinde gösterge kabul ediliyor. Son bilgi olarak şunu da ekleyelim... Derecelendirme 2 temel kategori içeriyor. İlk yüksek 4 not yatırım yapılabilir, diğerleri "spekülatif not" kapsamına giriyor.
Gelelim sorumuzun yanıtına, Türkiye'nin notu yükseltilir mi?
Unuttum yazmayı, Türkiye'nin notu BB. Spekülatif not. Kısaca, yatırımcılara "dikkat edin" diyor derecelendirme kuruluşları. Geçen sene yasama dönemi sona ermeden Meclis'te bir tasarı vardı, yasalaşmayı bekleyen Mali Kural Yasası. Bütçenin yönetiminden, Hazine'nin borçları çevirmesine kadar geniş mali konuları kurala bağlayan, diğer bir deyişle, devlet kaynaklarını siyasi popülizm amaçlı kullanımını engelleyen bir tasarı idi. Ancak, hükümet geri çekmişti bu tasarıyı.
İNSAFA GELİRLERSE
İşte bu noktada derecelendirme kuruluşları koro halinde, birazda haklı olarak "Mali disiplinden taviz verebilirsiniz, bu koşullar altında notunuzu yükseltemeyiz, kusura bakmayı" dediler. Verilere göre mali disiplinden pek taviz verilmedi. Buna rağmen, yine not artırımı gelmedi. Bu sefer, cari açığın makul sınırı aşması ve onun domino etkisi gerekçe olarak gösterildi ve gösterilmeye de devam ediyor.
Kriterlerin başında gelen mali performansı değerlendirelim. Türkiye'nin borç yükü, yani borç stokunun gayrisafi yurtiçi hasılaya oranı yüzde 40'larda. Bütçe açığına oranı yüzde 2'lerde. Avrupa'da durum nasıl derseniz, birkaç örnek vereyim.
Almanya ve Fransa'nın AAA, Türkiye kategorisinden Çek Cumhuriyeti'nin AA, Macaristan'ın ve Romanya'nın BBB, Kıbrıs'ın bile BBB. Görece kriterleri Türkiye'den daha kötü ama notları daha yüksek. Gelişmekte olan ülkelerin durumu daha da iyi. Singapur ve Hong Kong'un notu AAA, Hindistan'ın BBB. Araştırırken ilginç bir şey yakaladım, Bangladeş'le aynı nottayız.
Uzatmayayım...
Mazeret olarak önümüze sürülen cari açık Merkez Bankası'nın beklentilerine göre yıl sonuna doğru gerileyecek. Daha açık ifadeyle, dış ticaret açığındaki düzelme yılsonuna doğru cari açığa yansıyacak büyük olasılıkla.
Dolayısıyla, not artırımı için bir süre daha bekleyeceğiz. Ama, "Türkiye'ye haksızlık yapıyoruz" diyerek insafa gelirlerse bir sürpriz not artırımı gelebilir bu yıl içinde...
