Ekonomi yavaşlamaya görsün, çarklar ya hızla durma noktasına geliyor ya da tersine dönmeye başlıyor. Ekonominin yumuşak iniş yaptığı dönemde işsizlik rakamlarından sonra bir kötü haber de bütçe cephesinden geldi. Mart ayında bütçe 5.5 milyar TL açık verdi. Böylece, yılın ilk çeyreğinde toplam bütçe açığı 6.5 milyar dolara ulaşmış oldu. 2012'nin ilk 3 ayında toplam gelir 77.4 milyar dolarda kalırken, gider 83.8 TL seviyesinde gerçekleşmiş verilere göre.
Bütçe performansını değerlendirelim, sonra kafalarımızı kurcalayan "Acaba ek önlemler gelebilir mi?" sorusunun yanıtını verelim. Hemen paniklemeyin "zam" kelimesini kullanmadım. Bu arada konu açılmışken, güzel bir söz var Türkçe'de, "Tek heceli en uzun sözcük aşk"tır. Herhalde tek heceli en can acıtıcı sözcük de "zam"dır. Neyse...
TÜKETİM ÜZERİNDEN
Önce gelirlere bakalım...
Maliye Bakanlığı'nın verilerine göre, Mart ayında bütçe geliri 19.8 milyar TL seviyesinde gerçekleşmiş. Bunun 16.6 milyar TL'si vergilerden geliyor. Rakamlarla ilgili en dikkat çeken noktanın altını çizelim, 16.6 milyar TL düzeyinde toplanmış olan vergi gelirinin sadece 3.7 milyar TL'si "Doğrudan vergi"lerden oluşuyor. Yani, gelir ve kurumlar vergilerinden. Kalanı mı? Ne yazık ki, "dolaylı vergiler" şekilde tanımladığımız tüketimden alınan vergilerden. Sadece Özel Tüketim Vergisi'nin katkısı 4 milyar 296 milyon TL. Görüldüğü gibi gelir vergisinin oldukça üzerinde. Ortaya çıkan bu sonuçlar sonrasında şu tespitleri yapabiliriz, 2001 krizinden sonra, bütçe açığının milli gelire oranı, bütçe yükü ve iç borç çevirme oranı düşüyor. Ancak, vergi geliri kompozisyonunda bir değişiklik olmuyor. Daha açık bir ifadeyle, halen tüketimden vergi toplanıyor, gelir yerine. Oysa batı normlarında vergi gelirlerinin en az yüzde 75'i gerçek gelirden alınıyor, tüketimden değil. Aksi takdirde, geliri ne olursa olsun, benzer tüketim yapıldığında yaklaşık yüzde 70 oranında aynı vergi veriliyor.
Gelelim giderlere...
Mart ayında toplam 24 milyar TL harcama yapmış kamu kesimi. Bunun 3.3 milyar TL'si faiz harcamalarına gitmiş. Giderin yapıldığı en büyük kalem ise 12.5 milyar TL ile cari transferler. Yani, sübvansiyonlar ve bazı kamu kurumlarına yapılan nakiller. Mart ayında kamu kesimi 2.1 milyar TL'lik mal ve hizmet alımı yapmış ki, bu da vergi gelirlerinin onda biri seviyesinde kalıyor. Geçen senenin aynı ayına göre kamu harcamaları yaklaşık yüzde 13 yükselmiş.
FAİZ PAYI DÜŞÜYOR
Her şeye rağmen, bütçe performansının oldukça pozitif diyebileceğimiz birkaç yanı var. Birincisi ve en kritik olanı, faiz giderlerinin toplam vergi gelirlerinin beşte birine denk gelmesi. Bütçe disiplininden taviz verildiği 2001 krizine kadar bu oran yüzde 50'lere ulaşıyordu. Bir yerde vergi gelirlerinin yarısı faiz harcamalarına gitmek zorunda kalıyordu. Mart ayı bütçe rakamları itibariyle, vergi gelirleri faiz dışı harcamaların yüzde 97'sini karşılayabiliyor. Şu anda, iç borç çevirme oranı yüzde 60'lar civarında. Daha önceki borçların ana paralarının ödenmesi için yeniden tahvil ihracında yükümlülüğün yüzde 60'ı kadarlık tutar yeterli oluyor anlamına geliyor. İkincisi ise cari harcamaların ve personel giderlerinin payının düşmüş olması.
Bütçe performansı açısından geldiğimiz noktada mali disiplinin yanı sıra, önemli katkı yapan birkaç faktör daha var: Hızlı büyüme ve özelleştirmeler. Bol tüketim vergi gelirlerini paralel olarak yukarı çıkarıyor. Düşük faiz oranından kredi ile borçlanan vatandaş tüketim yaptıkça kaçırma şansı olmayan dolaylı vergileri veriyor ve toplam vergi gelirlerini yükseltiyor. Otomobil satıcılarından fiyat tarifesini alıyorsunuz, sayfanın başında fiyatını birde sayfanın sonunda anahtar teslim fiyatını görüyorsunuz, aradakiler vergiler. Üstüne birde dünyanın en pahalı benzini...
Ek önlem gelir mi Maliye'den. Şimdilik gelmez. Önce kısa süre önce yapılanları hazmedelim değil mi?
