Uzun süredir yüksek seviyelerini koruyan faiz oranlarının nihayet direnci kırıldı ve aşağı yönlü harekete başladı. Bir taraftan risk algısının azalmasıyla tahvil ve bono faiz oranları, diğer taraftan da Merkez Bankası'nın sıkı para politikasını biraz gevşetmesiyle kredi faiz oranları iniyor.
Faiz oranlarının düşüşe geçtiği bu sürecin devamlılığını sorgulamadan önce düşüşün nedenlerini değerlendirelim...
Nedenlerin başında enflasyon oranındaki gerileme geliyor. Nisan ayında enflasyonun yüzde 11.14'e kadar yükselmesiyle Merkez Bankası paniklemiş, her ne kadar çaktırmamaya çalışsa da, bu bağlamda faiz oranlarını değiştirmeden ek sıkılaştırmaya gitmişti. Burayı biraz açalım. Merkez Bankası her fırsatta vurguladığı gibi küresel belirsizliğe bağlı olarak esnek faiz politikası uyguluyor. Yani iki farklı faiz oranından bankaları fonluyor. Yüzde 5.75 ile 7 gün vadeli repo yapıyor, ya da yüzde 11.5'den, piyasa yapıcılar için yüzde 11 borç veriyor bankalara. Enflasyonun biraz kontrolden çıkmasıyla Merkez Bankası "istisnai gün" olarak belirlediği tarihlerde repoda miktarsal sınırlamaya gitti ve çoğunlukla üst sınırdan likidite verdi bankalara. Böylece, paranın maliyetini yükselterek hem kredilerini kısıtlayıp enflasyonu baskı altına almaya hem de ithal tüketim seviyesini düşürüp cari açığı beklentileri ile uyumlu seviyelere çekmeye çalıştı.
TÜKETİM GERİLİYOR
Merkez Bankası'nın aldığı bu aksiyonlar şimdilik işe yaramış görünüyor. Çünkü, büyüme rakamlarından iç talebin gerilediğini hatta vatandaşların tüketimleri tamamen kıstıklarını, aynı zamanda, ödemeler dengesi ithal tüketim malları tüketiminin düşmeye başladığını görüyoruz.
Hane halkı tüketimlerinin büyümeye etkileri yıllar itibariyle bakın nasıl gerçekleşmiş; 2010 yılında özel tüketimlerin katkısı yüzde 4.7 iken, geçen yıl bu oran yüzde 5.3'e tırmanmış. Ancak, 2012'nin ilk çeyreğinde gelen yüzde 3.2'lik büyüme üzerindeki katkı resmen sıfır seviyesinde gerçekleşti.
Talebin geri çekilmesinin etkisini gösterdiği enflasyon verileri de teyit ediyor. Tüketicilerin talebini yansıttığı tüketici fiyat endeksi Haziran ayında yüzde 0.9 aşağı geldi bir önceki yılın aynı dönemine göre.
DEVAM EDER Mİ?
Gelelim faiz düşüş sürecinin devamlılığı konusuna...
Eğer önümüzdeki aylarda da enflasyon beklentilerle uyumlu seyrederse Merkez Bankası ek sıkılaştırmayı bırakıp biraz gevşemeye gider. Zaten, bir süredir, kademeli olarak, bankaların TL yükümlülüklerindeki döviz ve altın kullanım oranlarını yükseltiyor ve böylece piyasaya TL likiditesi bırakıyor. En son dövizi yüzde 50'ye, altını yüzde 25'e çıkararak yaklaşık 2.8 milyar TL bırakmıştı. Sonuçta, özetlemeye çalıştığım gelişmeler ışığında mevduat ve kredi faiz oranlarının önümüzdeki dönemde biraz daha düşmesini bekleyebiliriz.
Son olarak tahvil faiz oranlarına bakalım. Gösterge tahvilin faiz oranı yüzde 8'lerin biraz üzerinde. Geçen yılın son aylarında yüzde 11 sınırında idi. 9'lara gerilemişken, Merkez'in ek sıkılaştırması gelmiş yeniden yüzde 9.5'un üzerine çıkarmıştı gösterge faiz oranını. Tahvil faiz oranları risk primi niteliğinde olduğundan, yabancı ve yerli yatırımcıların risk algılarına ve derecelendirme kuruluşlarının verdiği kredi notlarına göre değişkenlik gösteriyor. Tasarruf sahiplerinin risk algısının göstergesi olan CDS (credit default swap) 250'ler seviyelere geldi ki geçen yıl 300'lerde idi. Moody's Türkiye'nin kredi notunu bir kademe yukarı çıkardı. Şimdi tam spekülatif notun son şamasında, yatırım yapılabilir notunda sınırında duruyoruz. Moody's iki gün önce bir kıyakta bankalara yaptı, 14 bankanın uzun vadeli kredi notunu Ba2'ye yükseltti, 7 bankanın da TL cinsi mevduat notlarını 1 kademe yükseltti. Bu arada, Fitch de not artırımı yapabilir kısa süre içinde.
Sözün özü, faiz oranlarının biraz daha aşağı doğru gevşeme olasılığı yüksek görünüyor.
