Bu yılın bütçesi ve 2014 yılının Merkezi Yönetim Kesin Hesabı görüşmeleri tamamlandı sayılır. Yaklaşık yarım trilyondan 570 milyar liraya yükseltilerek geçen yıla nazaran yüzde 12'nin üzerinde bütçe büyüklüğü genişletilmiş. Tabi tahmini rakamlar ve hedefler içeren tek kanun olduğu için, yeni bütçenin ne kadar gerçekçi olduğunu sorgulamamızda fayda var...
Öncelikle bazı ön plana çıkan verilere bakalım, ardından ne kadar gerçekçi tahminlere yer verildiğini sorgulayalım...
Bütçenin toplam giderlerinin bu yıl 570,5 milyar liraya ulaşması öngörülmüş. Giderler içinde aslan payı personel giderlerine düşüyor. Yani kamu tarafından istihdam edilen personelin maaşları, sağlık giderleri ve kamu kurumlarında yapılan diğer giderler toplamının 147,8 milyar lira seviyesinde yılı kapatacağı tahmin edilmiş. Toplam vergi gelirlerinin neredeyse üçte biri kamu personeline gidecek bu durumda...
PERSONEL HARCAMASINDAKİ ARTIŞ!
Geçen seneki gerçekleşme rakamına göre 2016 yılında personel gideri yüzde 18 artacak. Yüksek oranda artışın nedenini soracak olursanız? Birincisi büyük oranda kamuya personel alımı planlanıyor. İkincisi ise 150 bine ulaşan taşeron çalışanın kamu personeli statüsüne alınması üzerinde çalışılıyor. Eğer her iki gelişmede de somut adımlar atılırsa personel giderleri kuşkusuz artacak.
Sosyal güvenlik giderleri 24,6 milyar lira düzeyinde tahmin edilmiş. Geçen yıl 21 milyar lirayı bulmuş. Malum asgari ücretin net bin 300 liraya yükseltilmesiyle işverene düşen yükün bir kısmını devlet üsleneceği için bu yıl bu kalemde de artış söz konusu olacak.
FAİZ DIŞI FAZLA
Üzerinde durmamız gereken bir noktada faiz dışı bütçe fazlası... 2001 krizinden bu yana mali performansın makul seviyelere ulaşmasında en kritik rolü oynuyor faiz giderleri dışında bütçenin fazla vermesi...
Şubat 2001 krizi sonrası mali disiplin çerçevesinde başlatılan faiz dışı fazla için ilk belirlenen oran yüzde 6,5 idi. Yani gayrisafi yurtiçi hasılanın yüzde 6,5'i kaç liraya denk geliyorsa o oranda gelirlerin artırılması ve giderlerin kısılması ile faiz giderleri toplam giderlerden arındırıldıktan sonra fazla elde ediliyordu. Biraz karışık anlattım galiba...
Örnekle açıklayayım.
Gayrisafi yurt içi hasıla 2,5 trilyon lira civarında. Bunun yüzde 1'i 25 milyar liraya tekabül ediyor. Eğer bütçe gelirleri faiz harcamaları arındırılmış bütçe giderlerinden 25 milyar lira daha büyük ise "faiz dışı bütçe fazlası" hedefi tutmuş oluyor. Böylece kamu borç stoku aşağı geliyor ve kamu borçlanma gereği düşüyor. Bugüne kadar büyük kriz yaşayan ekonomilerin ortak paydasında yüksek borç stokunun çevrilememesi sorunu vardı. Son olarak Yunanistan, İrlanda ve Portekiz gibi...
2016 bütçesinde mali nominal çıpa yine unutulmamış ve yüzde 4,5 büyüme hedefine karşın 26,3 milyar lira ki, milli gelirin yaklaşık yüzde 1'i oluyor, faiz dışı fazla verilmesi öngörülüyor. Şunu belirtelim; mali disipline ne kadar sa dık kanılırsa Merkez Bankası da para politikaları uygulamasında kendine o kadar hareket alanı yaratabiliyor.
Genel olarak değerlendirdiğimizde, tahmin edilen makroekonomik verilere göre hesaplanmış olan bütçenin alt kalemleri makul ve ulaşılabilir görünüyor.
Bütçe çok kapsamlı, dikkat çeken noktalar da fazla... Bu yazımda bu kadar değinebildim. Ama yıl içinde bütçe performansı açıklandıkça hedeflerin neresinde olduğumuzu sorgulamaya devam edeceğiz...
