Borsa coştukça hisse senetleri borsada işlem gören halka açık şirketler de değerlerine değer katıyorlar. Yükselen piyasalar döneminde hem hisse senedi pozisyonundaki tasarruf sahibi hem de şirket gerçek sahipleri kazanıyorlar.
Kısaca sistemin işleyişine göz atalım:
Bir şirket halka açılmak için hisse senetlerini birincil piyasalarda satıyor ve nakit kaynak yaratmış oluyor. Yani ilk hisse senetlerinin satışından ortaya çıkan para, sermaye olarak şirkete giriyor. Daha sonra bu hisse senetleri ikincil piyasa olarak tanımladığımız İMKB'de tasarrufçular arasında alınıp satılıyor.
İlk bakışta, borsada arz ve talep koşullarına göre piyasa mekanizması çerçevesinde oluşan hisse senedi fiyatının şirket ile ilgisinin olmadığı sanılabilir. Oysa, hisse senetlerinin borsada oluşan fiyatı piyasa fiyatıdır ve şirketi yakından ilgilendirir. Çünkü, şirketler yeni hisse senetleri ihraç edip sermaye girişi yapmak istiyorlarsa piyasa fiyatı referans olur. Ya da, şirketlerinin bir kısmını başka bir şirkete devretmek isterlerse yine piyasa fiyatı esas alınır. Bu yüzden borsalar coştukça şirket patronlarının da içi coşuyor, kıpır kıpır ediyor.
BATIKLARIN DURUMU
Deyim yerinde ise borsa freni patlamış ve kontrolden çıkmış kamyon gibi hızla gidiyor. Piyasa aktörleri öyle kendilerini kaybettiler ki seçici olmuyorlar ve önüne gelen kağıdı alıyorlar. Sanırsınız ki, bir seyyar satıcı metro girişi önünde ucuza Çin malları satıyor. Size birkaç örnek... Faaliyetlerini bir süre önce durduran Sönmez Flament hisse senetleri birkaç ayda yüzde 900 civarı getiri sağlamış. Üstelik bu hisse senedi İkinci Ulusal pazarda işlem görüyor. Aynı şekilde, üretim için kullandığı makineleri satmış ve fabrikalarına kilit vurmuş tekstil şirketinin hisse senetleri de yüzde 300-400 gibi astronomik karlar yapabiliyorlar. Bunların arasında haciz gelmiş şirketler de var. Gerçekten tuhaf. Hatta tuhafın da ötesinde.
Oysa biz öğrencilerimize finans dersinde hisse senetleri hakkında nasıl temel analiz yapıldığını, mali tabloların, faaliyet düzeyinin ne kadar önemli olduğunu ve hisse senedi değerlerinde en kritik belirleyicilerin bunlar olduğunu öğretiyoruz.
Demek ki yanılıyoruz demiyorum. Çünkü, şişirilen bu kocaman balon inmeye başlayacak. Tabii bu arada cebini dolduranlar amacına ulaşacak.
ŞİRKET SATIŞI
Kriz öncesinde tanık olduğumuz bir mekanizma vardı. Başta mali sektörde faaliyet gösteren şirketler olmak üzere, genellikle halka açık şirketler piyasa değerleri yükselince hemen yabancı şirketlerle "evlilik" yaptılar. Bazıları da tamamen sattılar. Düşünsenize, yabancı şirket geliyor, en az 15-20 yılda realize olacak kar tutarı kadar miktarı teklif ediyor satın almak için. Siz de olsanız durur musunuz?
Küresel kriz bu süreci durdurmuştu. Şu sıralar ise zamanlama için uygun değil. Henüz iştahlar kapalı. Her ne kadar, iyimserlik pompalanarak insanların temkinli duruşları bozulsa da, ekonominin gerçek aktörleri hangi noktada olduğumuzu ve bizi nelerin beklediğini çok iyi biliyorlar.
Borsalar coşuyor, hisse senetleri değerleniyor. Hem ceplerini dolduran "para sihirbazları" hem de şirket patronları memnunlar. İyi ama bu işte bir terslik yok mu?
