Afrika'nın küçük ülkelerinden Togo, dünyanın en büyük ezberlerinden birine itiraz etti: "Bizi neden olduğumuzdan küçük gösteriyorsunuz?" Togo'nun Afrika Birliği'nin desteğiyle Birleşmiş Milletler'e taşıdığı girişim, kıtaları gerçek yüz ölçümlerine daha yakın gösteren "Equal Earth" yani "Eşit Dünya" haritasının kullanılmasını öngörüyor. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu da bu çağrıya kayıtsız kalmadı.
Karar, 164 ülkenin desteğiyle kabul edildi.
İlk bakışta teknik bir harita düzenlemesi gibi görünebilir. Ancak mesele sadece coğrafya değil. Mesele, dünyaya kimin gözünden baktığımızdır. Yaklaşık 500 yıldır kullanılan Mercator haritasında kutuplara yakın ülkeler olduğundan büyük, ekvatora yakın bölgeler ise küçük görünüyor.
YILLARCA KÜÇÜLTÜLDÜ
Bu nedenle Grönland ile Afrika haritada neredeyse aynı büyüklükte algılanıyor.
Oysa Afrika, Grönland'dan yaklaşık 14 kat daha büyük. Koca bir kıta, yüzyıllar boyunca dünyanın gözünde küçültüldü.
Toprakları küçüldü. Kaynakları küçüldü. Gücü küçüldü. Hatta insanların zihnindeki yeri bile küçüldü.
Haritalar yalnızca sınırları göstermez. Gücün nerede bulunduğunu, merkezin neresi kabul edildiğini ve dünyanın hangi pencereden anlatıldığını da gösterir. Mercator haritası hazırlandığında Avrupa, dünyanın siyasî ve ekonomik merkeziydi. Denizlere hükmediyor, ticaret yollarını kontrol ediyor ve ulaştığı toprakları kendi çıkarlarına göre şekillendiriyordu. Bu nedenle haritadaki bozulma, zamanla yalnızca matematiksel bir hata olmaktan çıktı. Bir dünya görüşüne dönüştü. Avrupa büyük, Afrika küçük gösterildi. Sömürgeci anlayış önce toprakları, ardından insanların dünyaya bakışını biçimlendirdi. Şimdi Togo'nun itirazı bu ezberi bozuyor.
Küçük bir Afrika ülkesi, dünyaya büyük bir gerçeği hatırlatıyor: Bir coğrafyayı haritada küçük gösterebilirsiniz ama onun gerçek büyüklüğünü sonsuza kadar saklayamazsınız.
KENDİ SINIRLARINI ÇİZİYOR
Afrika bugün sadece haritadaki yerini düzeltmek istemiyor. Yer altı kaynaklarına, ticaret yollarına, genç nüfusuna ve siyasî geleceğine de sahip çıkmaya çalışıyor. Dün madenleri paylaşılacak bir kıta olarak görülen Afrika, bugün masada söz sahibi olmak istiyor. Dün başkalarının çizdiği sınırlara mahkûm edilen ülkeler, bugün kendi geleceklerinin sınırlarını çiziyor. Bu nedenle Birleşmiş Milletler'de alınan karar sembolik görünse de taşıdığı mesaj çok büyük. Dünyanın sadece haritası değişmiyor. Güç merkezleri, ticaret yolları ve siyasî dengeler de değişiyor.
Belki de 500 yıllık düzenin çözülüşü büyük bir savaşla değil, duvara asılan bir dünya haritasıyla görünür hâle geldi. Bu değişimin fitilini de dünyanın en büyük devletlerinden biri değil, Afrika'nın küçük ülkesi Togo ateşledi.
Bazen dünyayı değiştirmek için büyük bir ülke olmak gerekmez. Bazen yalnızca küçültülmeye itiraz etmek yeterlidir.
