Bazı filmler vardır; ikinci kez izlenmez. Yeniden açılır, yeniden bakılır ama ilk kez yaşanmaz. Çünkü o ilk izleyişte filmden çok, biz eksiktik. Bilmediğimiz için şaşırıyor, hazırlıksız yakalandığımız için sarsılıyorduk. Şimdi ise hikayeyi biliyoruz. Sürpriz yok. Ama his hala orada, biraz şekil değiştirmiş haliyle. İlk kez izlenen bir film, sadece film değildir. Zamanın ruhu da içindedir. O günkü halimiz, o günkü beklentimiz, hayata dair bilmediklerimiz... Hepsi perdeye sızar. Yıllar sonra aynı filmi açtığımızda eksilen film olmaz; eksilen masumiyettir. The Sixth Sense bunun en net örneklerinden biridir. İlk izleyişte hikaye bizi ustaca kandırır. Film bittiğinde duyulan o şaşkınlık, o "nasıl fark etmedim?" hissi... İkinci izleyişte film başka bir oyuna girer. Artık ne olacağını biliriz ama bu kez her sahneye başka bir dikkatle bakarız. Gözümüz ipuçlarındadır. Film sürprizini kaybetmiştir belki ama ustalığını kazanmıştır.
SORULAR DEĞİŞİR
Fight Club için durum daha karmaşıktır. İlk izleyişte final bir tokat gibidir. Her şey yerinden oynar. Film seni sarsar, hatta kışkırtır. Yıllar sonra tekrar izlediğinde artık twist seni yakalamaz. Ama bu kez filmin karanlığı daha net görünür. Bir zamanlar özgürlük gibi gelen şeyin, aslında ne kadar yıkıcı olduğunu fark edersin. İlk izleyişte hayran olduğun karakter, ikinci izleyişte seni tedirgin eder. Film değişmemiştir; sen artık daha temkinlisin. Se7en da ilk kez izlenebilen filmlerdendir. Final sahnesinin yarattığı o soğukluk, o mideye oturan his... İkinci izleyişte aynı şoku yaşamazsın. Ama film bu kez seni başka bir yerden yakalar. Sabırla örülen karanlık, karakterlerin çaresizliği, kötülüğün gündelik hali... İlk izleyişte "ne oldu?" dersin, ikincide "neden oldu?" diye düşünürsün.
HÜZÜN AĞIR BASAR
Yerli sinemada Eşkıya benzer bir yere oturur. İlk izleyişte Baran'ın dönüşü, Keje'nin hikayesi, şehrin sertliği... Hepsi bir masal gibi akar. Yıllar sonra yeniden izlediğinde artık bazı sahneleri ezbere bilirsin. Ama bu kez masalın romantizmi değil, hüznü ağır basar. Baran'ın geç kalmışlığı, şehrin acımasızlığı daha fazla dokunur. İlk izleyişte sevdayı izlersin, ikinci izleyişte zamanı. The Usual Suspects gibi filmler ise ilk izleyişe mahkumdur. O final anı, filmin bütün ağırlığını sırtlar. İkinci kez izlediğinde hikqye hala zekicedir ama o ilk şaşkınlık geri gelmez. Çünkü bazı filmler sürprizini geri alamaz. Ama bunun yerine seyirciye başka bir şey bırakır: hayranlık. Belki de bu yüzden bazı filmleri yıllar sonra açmaya çekiniriz. Onları olduğu gibi hatırlamak isteriz. Çünkü biliriz ki yeniden izlediğimizde filmden çok, kendimizi test edeceğiz. Aynı yerde gülüyor muyuz, aynı yerde susuyor muyuz, aynı sahnede mi boğazımız düğümleniyor?
PENCEREN AÇILIR
Bu durum sadece sürprizli filmlerle sınırlı değildir. Forrest Gump ilk izleyişte bir iyimserlik hikayesidir. Hayat, iyi niyetlileri bir şekilde ödüllendirir gibi gelir. Yıllar sonra izlediğinde film hala sıcaktır ama artık daha hüzünlüdür. Forrest'tan çok, onun etrafında savrulan hayatlar dikkatini çeker. Film aynı film ama sen artık masala değil, bedeline bakarsın. Bazı filmler vardır ki ilk kez izlenir, sonra sadece hatırlanır. Çünkü o ilk izleyişte yaşanan duygu bir daha birebir geri gelmez. Sinema bu noktada zamana yenilir. Ama belki de güzelliği buradadır. Her film, sadece bir hikaye anlatmaz; bir anı yaratır. Ve o anı, ikinci kez yaşayamazsın. Bir filmi ilk kez izlemekle, yıllar sonra yeniden izlemek arasındaki fark tam olarak budur. İlki bilinmezliktir, ikincisi yüzleşme. İlki heyecandır, ikincisi kabulleniş. Ve belki de bu yüzden bazı filmler bir daha asla ilk kez izlenemez. Çünkü artık o koltukta, o kişi oturmuyordur. Perde kapanır. Film biter. Ama akılda kalan şey sahneler değil, ilk izleyişteki halimizdir.
