Uçakta oturuyorsunuz. Kemeriniz bağlı. Belki işten dönüyorsunuz, belki uzun zamandır görmediğiniz birine kavuşacaksınız. Birazdan ikram arabası gelecek, ardından iniş hazırlığı başlayacak. Sonra bir anons duyuluyor. Güvenlik nedeniyle başka bir havalimanına ineceksiniz. Ayrıntı verilmiyor. Kabindeki herkes birbirinin yüzüne bakıyor. Kucağında çocuğu olan anne onu biraz daha sıkı tutuyor. Az önce saatine bakan yolcu, artık varacağı yere kaçta ulaşacağını düşünmüyor. Avrupa'da geçen hafta yaşanan bomba ihbarlarını okurken aklıma önce bu insanlar geldi. Çünkü haberlerde uçuş numaraları, havalimanları, yön değiştiren uçaklar var. O koltuklarda yaşanan korku ise birkaç satırın arasına sıkışıyor. Kasımın ilk haftasında Avrupa'nın farklı noktalarında yolcu uçaklarına art arda bomba ihbarları yapıldı. Bazı uçaklar başka meydanlara yönlendirildi, bazılarına savaş uçakları eşlik etti. Dublin'den Roma'ya giden bir Aer Lingus uçağı, Fransa'daki bir askerî üsse indirildi. Yapılan aramalarda patlayıcı bulunmadı.
İHBARI YOK SAYAMAZSINIZ
İnsan rahat bir nefes alıyor. Ama ardından düşünmek gerekiyor: Bomba bulunmayınca bütün mesele bitmiş mi oluyor? O uçuş aksadı. Yolcular korktu. Ekipler arama yaptı. Güvenlik birimleri harekete geçti. Patlayıcının olmadığı yerde de gerçek bir zarar ortaya çıktı. Üstelik tehditler uçaklarla sınırlı kalmadı. İrlanda'da yayın kuruluşları da bomba ihbarları nedeniyle tahliye edildi. Gazeteciler çalıştıkları binalardan çıkarıldı, polis inceleme başlattı. Buralarda da patlayıcı bulunmadı. Bütün bunların arkasında kim var? Henüz bilmiyoruz. Birbirine benzeyen olayları yan yana koyup hemen bir ülkenin, bir istihbarat servisinin adını yazmak kolay. Fakat benzerlik, tek başına delil değildir. Yetkililer de ihbarların kaynağını ve aralarındaki bağlantıyı kesinleştirmiş değil. Elimizdeki boşlukları kanaatlerimizle doldurursak, gerçeği ararken başka bir korkunun yayılmasına hizmet ederiz. Yine de faili bilmemek, karşımızdaki sorunu görmemize engel değil. Bir mesaj, yüzlerce insanın yolculuğunu değiştirebiliyor. Bir tehdit, bir yayın binasını boşalttırabiliyor. Günlük hayatın devamını sağlayan kurumlar, doğruluğu henüz bilinmeyen bir iddia karşısında bütün dikkatlerini oraya çevirmek zorunda kalıyor. Çünkü o ihbarı yok sayamazsınız. "Öncekiler asılsız çıktı, bu da öyledir" diyemezsiniz. Pilotun, hava trafik kontrolörünün, havayolu şirketinin, polisin sorumluluğu insan hayatıdır. Güvenliği sağlamak için alınan tedbirleri gereksiz masraf gibi göstermek de haksızlık olur. Asıl zor soru burada başlıyor: Her tehdidi ciddiyetle incelerken, tehdit edenin hayatı durdurma gücünü nasıl azaltacağız? Bu soru yalnızca havacılığı ilgilendirmiyor. Hastaneleri, limanları, tren istasyonlarını, enerji tesislerini, haber merkezlerini de ilgilendiriyor. Birbirine bağlı sistemlerle yaşıyoruz. Bu bağlar hayatımızı kolaylaştırıyor; bir yerdeki aksama da başka yerlere hızla yayılabiliyor. Dış politika konuşurken çoğu zaman liderlerin sözlerine, füzelerin menziline, orduların gücüne bakıyoruz. Oysa toplumların güvenliği, sabah işe giden insanın yoluna devam edebilmesinde de sınanıyor. Uçağa binen yolcunun kendini güvende hissetmesi, gazetecinin haberini hazırlayabilmesi, hastanenin hizmetini sürdürebilmesi... Devletin gücü biraz da bu gündelik düzeni koruyabilmesidir. Türkiye açısından da üzerinde durmamız gereken taraf bu. İstanbul gibi uluslararası hava ulaşımının önemli merkezlerinden birine sahibiz. Turizmimiz, ticaretimiz, aile bağlarımız dünyanın dört bir yanına uzanıyor. Avrupa'daki bir uçuşun aksaması, burada bir bağlantının kaçırılması, bir işin gecikmesi, bir ailenin bekleyişinin uzaması anlamına gelebilir. Bu nedenle meseleyi uzaktan seyredilen bir Avrupa haberi olarak görmemeliyiz. Kurumlar arasında hızlı ve güvenilir bilgi paylaşımı, kamuoyuna zamanında yapılan açıklamalar, söylentilerin önünü kesecek açık bir dil gerekiyor. Güvenliğin gerektirdiği gizlilik korunurken, insanları belirsizliğin içinde bırakmamanın da yolu bulunmalı. Çünkü bilgi boşluğunu söylenti dolduruyor.
BELİRSİZLİĞİN ETKİSİ
Telefon ekranına düşen doğrulanmamış bir mesaj, birkaç dakika içinde binlerce kişiye ulaşabiliyor. Habercinin burada kullandığı başlık da sorumluluğun bir parçası. İhbarı, bulunmuş bir bomba gibi sunarsak insanların bilme hakkına hizmet etmiş olmayız. Savaş bölgelerinde şahitlik ettiğim korkunun bir tarafı da buydu: İnsan, biraz sonra ne olacağını bilemediğinde en sıradan işini bile yapamaz hâle gelir. Evinden çıkmakta tereddüt eder. Bir sese irkilir. Sevdiklerinden haber alamadığı her dakikayı daha uzun yaşar. Avrupa'daki asılsız ihbarları savaşla aynı kefeye koymuyorum. Fakat belirsizliğin insanın hayatını nasıl daralttığını biliyorum. Bu yüzden "Bomba çıkmadı" haberine sevinirken, o korkuyu yaşayan insanları unutmayalım. Aramalar bitecek, uçak yeniden havalanacak, yolcu sonunda evine ulaşacak. Ama bir sonraki uçuşta duyduğu ilk anonsu eskisi kadar rahat dinleyebilecek mi?
