Geçen hafta, Türkiye Yelken Federasyonu'nun bir toplantısı için Foça'da idim. Günümüzde yelken, hem spor hem de hobi olarak oldukça popüler bir konumda ve 1896 yılından bu yana Olimpiyatların da en çok izlenen branşlarından.
Ancak yelken sporu, yüksek ekipman maliyetleri ve coğrafi gereksinimler nedeniyle futbol veya basketbol gibi kitlesel sporlara kıyasla daha butik kalan bir branş. Özerk bir kurumumuz olan ve 1957 yılında kurulan Türkiye Yelken Federasyonu, merkezi Southampton'da (İngiltere) bulunan International Sailing Association Federation (ISAF) üyesi. 1957 yılına kadar, Yelken Federasyonu, Cumhuriyetimizin kurucusu Atatürk'ün eşsiz vizyonu ile 1923 yılında açılan Türkiye Su Sporları Federasyonu içinde faaliyet gösteriyordu.
Peki üç tarafı denizlerle çevrili, 8 bin 140 kilometre ile dünyanın 31'inci en uzun kıyı uzunluğuna sahip ülkemizde, yelkencilik, yeterince ilgilenilen ve sevilen bir spor halinde mi? İstenilen düzeyde olmasa bile bir hayli yol aldığımız söylenebilir...
ULUBURUN BATIĞI
Okuyucularım içinde, dünyada tamamı ile korunmuş bir şekilde bulunan en eski yelkenli teknenin, Milattan Önce 14. yüzyıla tarihlenen Uluburun batığı olduğunu bilenler vardır. Bulunduğu yer ise Bodrum'un Yalıkavak mevkii idi. Bir sünger dalgıcı olan Mehmet Çakır, 1982 yılında dalış esnasında keşfetti.
Bu tekne için 10 yılda, 22 bin 413 dalış yapıldı ve gövdeye zarar verilmeden çıkarıldı. Dönemin Deniz Arkeolojisi Enstitüsü (INA) ve Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi Müdürü olan Oğuz Alpözen, bu teknenin sergilenmesi adına insanüstü destekler ortaya koydu ve Bodrum Müzesi'ndeki yerine yerleştirildi. Bu eser, hâlihazırda, Akdeniz'de Geç Tunç Çağına dair en iyi ve sağlam buluntudur.
YELKENLİLERİN TARİHİ
Yelkenli teknelerin ilk kez MÖ 6000'li yıllarda kullanılmaya başlandığı bilinmektedir. Eski Mısır uygarlığında, Nil Nehri'nde seyir halinde gösterilen yelkenlilere dair duvar resimleri MÖ 3200'lü yıllara tarihlenmektedir. Zaman içinde Polinezya yerlilerinden Romalılara kadar pek çok kültür, rüzgâr enerjisini kano ve teknelerinde deniz seferlerinde kullanagelmiştir.
Kürekli teknelerin yerini yelkenlilere bırakması ise oldukça geç bir dönemde, 15 yy.da gerçekleşti. Böylece rüzgârın sağladığı sürat, insanoğlunun yeni coğrafyaları keşfetmesinde büyük etken oldu. Sonrasında endüstri devrimi ardından gemilerde buharlı makinelerin kullanılması ile artık tekneler doğal bir element olan rüzgârın kontrolünden çıkarak insanın tam hâkimiyet alanına sokuldu. Ancak bir başka gelişim meydana geldi ve İngilizlerin önderliğinde 1660'lı yıllarda, ilk yelkenli tekne yarışları iddialı bir spor haline evrildi. O zamanlar çağının en önemli spor olayı, York Dükü ile Kral II.Charles ekibi arasındaki iddialı yelken yarışları idi.
Galler Prensi ilk 'yelken trophy'sini düzenlediğinde tarihler 1749 yılını gösteriyordu. Yine İngiltere orijinli Hundred Guineas Kupası ise sonraki yüzyıllarda American's Cup haline gelecektir.
SOFİSTİKE BİR SPOR
Böylesine güzel bir deniz sporunun ülkemizde çok daha fazla yaygınlaşması gerekli. Bunun için kuruluşların desteği çok önemli. Foça'nın doğa ile uyumlu eşsiz tatil köylerinden MW Phokaia'nın üst düzey yöneticilerinden Bilge Durdu ve Mehmet İşler, bir denizci ruhu ile ilkini geçen sene 45 yelkenli yat ve 300 yelkencinin katılımı ile gerçekleştirdikleri Foça Yelken Şenliğini, bu sene uluslararası bir formata taşıyarak, Midilli Adasından 10 tekneyi de şenliğe dahil ettiler. Bu yıl da, Ege Denizinin iki yakasından yelkenciler, Foça kıyılarında, Midilli açıklarında seyir yaparak, aynı zamanda, Foça ilçesi için spesifik turizm sektör çıktısı olarak önemli bir artı değer yaratacaklar.
MW Phokaia gibi kuruluşlar ve yelken sporuna gönül veren Mehmet İşler ve Bilge Durdu gibi adanmış yöneticiler arttıkça, İzmir, yelken sporunda küresel ligde varlığını ortaya koyacaktır diye düşünüyorum. Lisanslı sporcu havuzu ülkemizde 5 bin 521. US Sailing verilerine göre ABD'de yaklaşık 42 bin 000 aktif lisanslı üye ve sporcu var..İngiltere ve Fransa'da da sayı buna yakın. Yelkenli tekne ve yat küresel cirosu da 20 milyar dolarlara yaklaşmış duruma. Sonuç olarak, Foça merkezli bir yelken ekosistemi, İzmir'in marka şehir destinasyonu hedeflerine hizmet eden sofistike bir spor olarak önümüzde duruyor.