Jeopolitik fay hatlarının en hassas noktası Orta Doğu, bugünlerde Washington'dan yükselen savaş tamtamlarının gölgesinde tarihin en büyük kırılmalarından birine sahne olmaya hazırlanıyor.
Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump'ın, yaklaşan 3 Kasım ara seçimleri öncesinde "Seçimden önce kesinlikle saldırmayacağız" güvencesi vermesine karşın, hemen ardını işaret ederek "Belki seçimden sonra" açıklaması, uluslararası kamuoyunda alarm zillerinin çalmasına neden oldu.
Pentagon'un Basra Körfezi'ne üç uçak gemisi ve 20 bini aşkın asker sevk etmesi ile CENTCOM'un Beyaz Saray'da bizzat sunduğu üç günlük nokta atışı bombardıman planları, bu tehdidin bir blöften çok daha fazlası olduğunu gözler önüne seriyor.
Peki, kasım ayındaki o kritik sandık kapandıktan sonra dünya nasıl bir sabaha uyanacak?
Bir ateşkes mümkün mü, yoksa kapıdaki küresel kıyamet senaryosu dünyayı geri dönülmez bir felakete mi sürükleyecek?
ATEŞKES İHTİMALİ
Donald Trump liderliğindeki Cumhuriyetçilerin önündeki en büyük engel iç siyasi dinamiklerdir. Olası bir askeri harekatın tetikleyeceği küresel petrol krizi ve fırlayan benzin fiyatları, sandıkta seçmenin tepkisini çekme potansiyeline sahipti.
Bu nedenle Trump taktiksel bir hamleyle operasyonu dondurdu.
Ancak Beyaz Saray'daki şahin kanat ve Savunma Bakanı Pete Hegseth liderliğindeki askeri kanat, halihazırda ekonomik yaptırımlarla boğuşan İran rejimini askeri bir tazyikle tamamen çökertebileceklerini hesapladıkları konuşuluyor.
New York Times ve Wall Street Journal gibi etkili gazetelere sızdırılan raporlar, 3 Kasım'da yapılacak ara seçimlerin hemen ardından İran'ın nükleer tesisleri, füze üsleri ve enerji altyapısına yönelik 72 saatlik yoğun bir hava taarruzunun masada olduğunu değerlendiriyorlar.
Sahadaki devasa askeri yığınak göz önüne alındığında kısa vadeli bir uzlaşı ya da ateşkes ihtimali oldukça zayıf görünüyor. Washington ile Tahran arasında arka kapı diplomasisi yürütüldüğü iddia edilse de, ABD'nin bölgedeki müttefiklerini olası bir çatışmaya karşı açıkça uyarmış olması diplomasi masasının devrildiğine işaret ediyor.
Demokrat Senatör Chris Murphy gibi isimlerin bu planları "delice ve yıkıcı bir tırmanış" olarak nitelendirmesi bile Pentagon'un savaş makinesini durdurmaya yetmediği söyleniyor.
DÜNYAYA ETKİLERİ
Eğer Trump yönetimi bu kumarı oynar ve İran'a yönelik doğrudan bir saldırı başlatırsa, bu durum bölgesel bir çatışmanın ötesine geçerek zincirleme bir reaksiyonla küresel bir ekonomik ve siyasi felakete (kıyamet senaryosuna) dönüşeceği değerlendiriliyor.
Enerji koridorunun çöküşü:
İran'ın askeri hamleye ilk yanıtı, dünya petrol trafiğinin kalbi olan Hürmüz Boğazı'nı tamamen kapatmak veya buradaki tanker trafiğini felç etmek olacağı belirtiliyor.
Günlük milyonlarca varil petrolün akışının durması, petrol fiyatlarını tarihi zirvelere taşıyacağı bir gerçek. Şu anda petrol 120 dolar civarına çıktı. Küresel enflasyon ve resesyon tsunamisi: Fırlayan enerji maliyetleri, Batı ekonomileri başta olmak üzere tüm dünyada üretimi durma noktasına getireceği konuşuluyor; küresel bir stagflasyon ve derin bir ekonomik resesyon dalgası başlatma tehlikesi var. İran, Yemen'deki vekalet güçleri Husileri Babilmendep Boğazı'na harekete geçirerek tüm Orta Doğu'yu topyekun bir savaş alanına çevirebileceği konuşuluyor.
İran Körfez ülkelerini, Lübnan'ı ve İsrail'i de füzelerle vurursa bölgesel savaşın genişlemesi söz konusu olacak. Batı bloku ile İran'ı stratejik bir ortak olarak gören Rusya ve Çin ekseni arasındaki iplerin tamamen kopması tehlikesi çok yüksek. Bu durumun küresel etkileri kaçınılmaz hale gelecektir.
VETO İMKANI VAR
Genişletilmiş Orta Doğu - Yakın Asya'da ittifaklar hızla kanatlanırken, küresel siyasetin belirleyici odağı olan Amerika seçimlere gidiyor.
NBC News, Reuters/Ipsos ve Pew Araştırma Merkezi gibi kurumların son verileri üzerine yaptıkları değerlendirmeler şöyle: "Trump'ın görev onay oranı yüzde 30 ila yüzde 36 bandına gerileyerek döneminin en düşük seviyelerini gördü.
Kamuoyunda Trump'ın başlattığı İran müdahalesi (savaş), yüksek akaryakıt fiyatları, enflasyon ve gümrük tarifelerinin getirdiği ekonomik yükler (geçim kaygısı) nedeniyle ciddi bir hoşnutsuzluk var. Kongre seçim projeksiyonları (örneğin Cook Political Report), Temsilciler Meclisi'nde çoğunluğu (218 sandalye) kazanmak için Demokratların başa baş geçen 21 yarıştan sadece 5'ini, Cumhuriyetçilerin ise 17'sini kazanması gerektiğini gösteriyor.
Bu durum, Demokratların Kongre'nin en az bir kanadını (özellikle Temsilciler Meclisi'ni) geri alma ihtimalinin oldukça yüksek olduğunu ortaya koyuyor. Senato seçiminde başa baş mücadele sürüyor. Trump, Temsilciler Meclisi'ni kaybedip Senato'yu elinde tutarsa, dış politikada geniş bir hareket alanına sahip olmaya devam edecek. 'Başkomutan' (Commander- in-Chief) sıfatıyla askeri operasyonları (örneğin İran veya Orta Doğu hamlelerini) yönlendirebilir ve müttefiklerle olan ilişkileri (NATO vb.) kendi 'Önce Amerika' vizyonuna göre yönetebilir. Trump, yasama tıkanıklığını aşmak için Kongre onayına ihtiyaç duymayan başkanlık kararnamelerine sıklıkla başvurabilir. Veto Yetkisi:
Demokratların domine ettiği Temsilciler Meclisi tasarısını Senato'da kaybederse, kendi politikalarına ters düşen yasaları veto etme imkanı var. Ne yapamaz? Bütçe ve finansman:
ABD Anayasası gereği paranın kontrolü Kongre'dedir.
Trump, gümrük tarifelerinin veya başlattığı askeri operasyonların ek bütçelerini Kongre'den geçirmekte büyük zorluk yaşayacak."
