• BUGÜNKÜ YENİ ASIR
  • Namaz Vakitleri
  • VavTv Canlı Yayın
Çin’deki ikinci Yalta İran’da kıyamet senaryosunu önler mi?

BÜLENT ERANDAÇ

Çin’deki ikinci Yalta İran’da kıyamet senaryosunu önler mi?

Tüm yazıları
Giriş Tarihi: 18 Kasım 2026

19 Kasım'da Çin'in Shenzhen kentinde dünyanın en güçlü üç lideri Donald Trump, Şi Cinping ve Vladimir Putin'in tarihte ilk kez aynı satranç masasına oturacak olması, küresel diplomasi çevrelerinde şimdiden "İkinci Yalta Konferansı" olarak adlandırılıyor. Bu tarihi zirveden çıkacak kararlar yalnızca büyük güçlerin nüfuz alanlarını yeniden çizmekle kalmayıp Basra Körfezi'nden Doğu Avrupa'ya kadar bütün dünyanın siyasi ve ekonomik kaderini derinden sarsacağı değerlendiriliyor. Basra Körfezi'nde üçüncü Amerikan uçak gemisinin devreye girdiği ve İran Devrim Muhafızlarının öncekı gün, insansız hava araçlarıyla Bahreyn'deki ABD üssünü vurduğu kritik günlerde, dünya diken üstünde. Nefesler tutuldu. Ortadoğu ve Avrupa'nın geleceği pazarlık masasının terazisinde tartılıyor. Şubat ayında başlayan ve sekiz ayı aşkın süredir bölgeyi nefessiz bırakan, dünya enerji teminini sekteye uğratan ABD-İsrail-İran çatışması, bugün hem askeri bir tırmanma eşiğinde hem de süper güçlerin diplomasisinin tam ortasında duruyor.

SAVAŞ MI DEMİR KUŞATMA MI?
ABD USS Theodore Roosevelt uçak gemisinin Ortadoğu'ya ulaşarak bölgedeki USS George Washington ve USS George H.W. Bush gemilerine katılması, küresel kamuoyunda "yeni ve kapsamlı bir saldırı mı başlıyor" sorusunu gündeme taşıdı. Yaklaşık 20 savaş gemisi ve binlerce ek personelden oluşan bu büyük armada, ilk bakışta topyekûn bir hava harekâtının habercisi gibi görünse de, Washington Post tarafından aktarılan Pentagon kulisleri farklı bir stratejiye işaret ediyor.

EKONOMİK ABLUKA
ABD Başkanı Trump, ara seçimlerin hemen ardından İran'a yönelik geniş çaplı saldırılara dönme seçeneğini masada tutsa da mevcut aşamada doğrudan bir işgal veya uzun süreli hava savaşından kaçınıyor. Geçtiğimiz hafta Katar Başbakanı ile yaptığı görüşmenin ardından savaşın askeri boyutunun "büyük ölçüde bittiğini" savunan Trump, asıl darbeyi deniz ve kara ablukasıyla vurmayı hedeflediği konuşuluyor. ABD Başkanı Trump'ın, Hürmüz Boğazı'ndaki deniz ablukasına ek olarak, "Demir Kapı Görev Gücü" aracılığıyla İran'ın Hazar Denizi ve kara sınırları üzerinden yürüttüğü ticareti de kesmeye odaklandı. Üçüncü uçak gemisiyle bu ablukayı tahkim etmek, rotasyon sağlamak ve Tahran'a "her an vurabiliriz" mesajı vererek müzakere masasında elini bükmek için bölgede tuttuğu değerlendiriliyor. Başkan Trump ve Pentagon'un, "ateş etmeden boğma" planımın, İran'da farklı okunduğu gözleniyor. İran Devrim Muhafızları'nın 13 ve 15 Kasım tarihlerinde Bahreyn'deki ABD hava savunma radarlarını hedef alan peş peşe İHA saldırıları düzenlemesi, stratejik mesaj niteliği taşıyor. İran yönetimi, ABD ablukası altında ekonomisinin yavaşça eridiği "ne savaş ne barış" durumunu kabul etmeyeceğini açıkça ilan etti. Tahran, Hürmüz Boğazı'nı mayınlayarak ve Basra Körfezi'ndeki Amerikan üslerini hedef alarak Washington'a şu mesajı veriyor: "Bizi ablukayla boğarken bölgede güvenli bir düzen kuramazsınız." Bölgeyi yakından takip eden kaynaklar, ABD'nin , İran'ın son vuruşlarının Amerikan askerlerinin can kaybına veya Hürmüz'de tam bir enerji felaketine yol açmadığı sürece, topyekûn bir misilleme yerine nokta atışı hava saldırılarıyla karşılık vermeyi sürdüreceğini öngörüyor.

ÇİN SATRANÇ MASASI
Gözler şimdi 19 Kasım Perşembe günü Çin'in Shenzhen kentinde düzenlenecek APEC Zirvesi marjında gerçekleşecek "İkinci Yalta" denilen küresel satranç masasına çevrildi. Trump, Şi Cinping ve Vladimir Putin'in aynı masaya oturacak olması, Washington'ın askeri takvimini doğrudan kilitlediği belirtildi. Trump'ın Pekin ve Moskova ile masaya oturmadan hemen önce İran'a yönelik büyük bir saldırı başlatması, diplomatik açıdan kendi elini zayıflatacağı ve zirveyi sabote edeceği için son derece düşük bir ihtimal olarak görülüyor. Askeri stratejistlere göre, Trump'ın bölgedeki üç uçak gemisini bir "savaş başlangıcı" olarak değil, Shenzhen masasındaki en büyük pazarlık kozu olarak kullanmayı hesaplıyor. Ancak küresel satranç masasından anlaşmaya yöneltecek bir diplomatik sonuç çıkmaması halinde, aralık ayı başı itibarıyla Amerikan hava gücünün yeniden devreye girme ihtimalinin masadaki en sıcak senaryo olarak durduğu konuşuluyor.

İKİNCİ YALTA MASASINDA OLASI PAZARLIKLAR
Üç küresel gücün liderini buluşturan bu tarihi zirvenin resmi gündemi nükleer silahların sınırlandırılması ve yapay zekânın nükleer komuta sistemlerinden uzak tutulması olarak açıklansa da, kapalı kapılar ardındaki asıl pazarlık bölgesel savaşlar ve yeni dünya düzeni üzerine döneceği değerlendiriliyor. Diplomatik kulislere sızan bilgilere göre, Çin küresel satranç masasında İran ve Ukrayna krizleri için birbirine zıt beklentiler gözleniyor. Trump'ın İran petrolünün en büyük alıcısı olan Çin'in ve Tahran'ın müttefiki Rusya'nın İran'a baskı yapmasını istediği öne sürülüyor. Çin lideri Cinping'in küresel enerji ticaretini baltalayan Hürmüz ablukasının kalkmasını talep ettiği vurgulanıyor. Kalıcı bir barış anlaşması beklenmiyor. Ancak Çin'in arabuluculuğuyla Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilerin geçişine izin verecek sınırlı bir "gerilimi düşürme mutabakatı" çıkabilir deniyor. Rusya Lideri Putin'in, 4 yıldır süren savaşı kendi lehine donduracak bir anlaşma için zirveyi fırsat gördüğü ifade ediliyor. Avrupa'nın ve Kiev'in masada olmadığı bir ortamda, Trump'ın Batılı müttefikleri karşısına alarak Ukrayna konusunda Putin ile bağlayıcı bir ateşkes kararı çıkmasının olup olmayacağı merakla bekleniyor.

KIYAMET SENARYOSU
İran Meclis Başkanı Kalibaf, yeni bir ABDIsrail saldırısı durumunda çatışmanın coğrafyasını kendisinin belirleyeceğini duyurmuştu. Bu durum İsrail'in yanı sıra Bahreyn, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkelerindeki ABD üslerinin ve kritik altyapıların yoğun füze ve İHA saldırılarına maruz kalması anlamına geliyor. Çin, Shenzhen'deki diplomatik görüşmelerde ateşkes ve İslamabad Mutabakatına dönüş çağrısı yapıyor. Trump yönetimi, ABD ara seçimlerindeki oy kayıpları ve Türkiye ile Suudi Arabistan gibi bölgesel aktörlerin savaşı tırmandırmama yönündeki telkinleri nedeniyle çok geniş kapsamlı bir yeni harekata mesafeli şimdilik mesafeli duruyor. ABD ve Çin temaslardan bir uzlaşı çıkmaması ve Washington'ın İran'a yönelik askeri saldırılarını tırmandırması durumunda küresel bir "kıyamet senaryosu" (nükleer felaket) beklenmemekte, ancak ağır bir çatışma ve ekonomik kriz riski öne çıkıyor.

SONUÇ
ÖNÜMÜZDEKİ birkaç hafta, diplomasinin mi yoksa namluların mı konuşacağını belirleyecek. ANALİSTLERE göre, 19 Kasım'da ÇİN-Shenzhen'de kurulacak "İkinci Yalta" masası dünya barışına kesin bir çözüm getirmese bile, büyük güçlerin kendi nüfuz alanlarını yeniden çizdiği ve Ortadoğu'daki ateşin ya kontrollü bir soğumaya ya da yıl bitmeden yeni bir patlamaya evrileceği kırılma noktası gündemde yerini koruyor.

Yasal Uyarı: Yayınlanan köşe yazısı/haberin tüm hakları Turkuvaz Medya Grubu’na aittir. Kaynak gösterilse veya habere aktif link verilse dahi köşe yazısı/haberin tamamı ya da bir bölümü kesinlikle kullanılamaz.
Ayrıntılar için lütfen tıklayın.